Current Affairs 17 April 2026

भारताने स्वतःसाठी एक महत्त्वाकांक्षी उद्दिष्ट निश्चित केले आहे: ते म्हणजे, २०२७ पर्यंत आपली अणुऊर्जा क्षमता 8.8 गिगावॅट्स (GW) वरून 100 GW पर्यंत वाढवणे. ही वाढ सध्याच्या क्षमतेच्या दहा पटीहून अधिक असेल. केंद्रीय विद्युत प्राधिकरणाचे (CEA) अध्यक्ष घनश्याम प्रसाद यांनी ही घोषणा केली. देशाच्या विकासात्मक दृष्टिकोनाचा एक भाग म्हणून, स्वच्छ आणि स्थिर ऊर्जा स्रोतांना बळकट करण्याच्या देशाच्या दीर्घकालीन योजनेचाच हा एक हिस्सा होता.

एलॉन मस्क यांची ‘स्पेसएक्स’ (SpaceX) कंपनी 2028 मध्ये ‘रोझालिंड फ्रँकलिन’ रोव्हरला मंगळावर पाठवण्याच्या तयारीला लागली आहे. जगभरातील अंतराळ संशोधनाच्या दृष्टीने हे एक मोठे पाऊल ठरेल. युरोपच्या नेतृत्वाखालील ‘एक्झोमार्स’ (ExoMars) कार्यक्रमाचा भाग असलेल्या या मोहिमेचे उद्दिष्ट, मंगळावर भूतकाळातील किंवा वर्तमानकाळातील जीवसृष्टीच्या खुणा शोधणे हे आहे. अनेक विलंबानंतर, ही नव्याने प्रस्थापित झालेली भागीदारी आंतरराष्ट्रीय अंतराळ सहकार्याच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण प्रगती मानली जात आहे.

भारताने 2028 मध्ये होणाऱ्या संयुक्त राष्ट्रांच्या ‘COP33’ हवामान परिषदेचे यजमानपद भूषवण्याचा आपला प्रस्ताव अधिकृतपणे मागे घेतला आहे. जागतिक हवामानविषयक मुद्द्यांकडे पाहण्याच्या देशाच्या दृष्टिकोनातील हा एक आश्चर्यकारक बदल आहे. 17 एप्रिल 2026 रोजी करण्यात आलेली ही घोषणा, भारताला मिळालेला भक्कम राजनैतिक पाठिंबा आणि त्यासाठी करण्यात आलेली तयारी यानंतर समोर आली आहे; ज्यामुळे हवामानविषयक मुद्द्यांवर नेतृत्व करण्याबाबत देशाच्या भविष्यातील योजनांविषयी लोकांच्या मनात प्रश्न निर्माण झाले आहेत. हवामानविषयक उद्दिष्टांप्रती आपण कटिबद्ध आहोत, असे सरकारने पुन्हा एकदा स्पष्ट केले असले, तरीही आपण या प्रक्रियेतून माघार का घेत आहोत, याचे कारण मात्र सरकारने अद्याप सांगितलेले नाही.

पंजाब सरकारने, गुन्ह्यांचा रिअल-टाइममध्ये मागोवा घेण्यासाठी आणि त्यांचे विश्लेषण करण्यासाठी, कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (AI) आधारित एक अत्याधुनिक प्रणाली विकसित करण्याकरिता ‘इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी, रोपर’ (IIT Ropar) सोबत सहकार्य केले आहे. विखुरलेल्या माहितीचे उपयुक्त माहितीत रूपांतर करून पोलीस यंत्रणेचे आधुनिकीकरण करणे, हे या उपक्रमाचे उद्दिष्ट आहे; ज्यामुळे राज्यातील अंमली पदार्थविरोधी आणि गुन्हेगारीविरोधी मोहिमांना अधिकच बळकटी प्राप्त होईल.

सेमीकंडक्टर आणि तंत्रज्ञानाच्या जागतिक पुरवठा साखळ्यांचे संरक्षण करण्याच्या उद्देशाने सुरू असलेल्या ‘पॅक्स सिलिका’ नावाच्या अमेरिकेच्या नेतृत्वाखालील प्रकल्पात फिलीपिन्स आता सहभागी झाले आहे. देशांमधील तणाव वाढत असताना आणि एआय (AI) व चिप निर्मितीसारख्या प्रगत तंत्रज्ञानाची गरज वाढत असताना, व्यवसायांच्या एकत्रित कार्यपद्धतीत बदल घडवण्याच्या दिशेने हे एक मोठे पाऊल आहे.

इस्त्रायल आणि लेबनॉन यांनी तात्पुरत्या युद्धविरामावर सहमती दर्शवली असली, तरी पश्चिम आशियातील तणाव अद्यापही तीव्र आहे. जीएमटी (GMT) वेळेनुसार रात्री ९ वाजता सुरू होणारा हा १० दिवसांचा युद्धविराम, अमेरिकेने केलेल्या राजनैतिक प्रयत्नांचा परिणाम आहे. तथापि, प्रत्यक्ष जमिनीवरील घडामोडींवरून असे दिसून येते की, लढाया अजूनही सुरूच आहेत; ज्यामुळे हा करार टिकण्याची शक्यता कमी वाटते आणि या प्रदेशात शांतता प्रस्थापित होण्याची शक्यताही धूसर होते.

सर्वोच्च न्यायालयाने हे स्पष्ट केले आहे की, हुंडा देणाऱ्या व्यक्तींवर—जसे की वधू आणि तिचे कुटुंबीय—’हुंडा प्रतिबंधक कायद्या’अंतर्गत गुन्हा दाखल केला जाऊ शकत नाही; विशेषतः जर एखाद्या वादामध्ये खुद्द त्यांनाच अन्याय किंवा दुखापत सोसावी लागली असेल. हा निर्णय अशा एका प्रकरणानंतर आला, ज्यामध्ये एका पतीने आपली पत्नी आणि सासरच्या मंडळींवर फौजदारी गुन्हा दाखल करण्याची मागणी केली होती; कारण त्यांनीच आपल्या तक्रारीत लग्नाच्या वेळी हुंडा दिला गेल्याचा उल्लेख केला होता. न्यायालयाने हे स्पष्ट केले की, अत्याचार किंवा छळाला बळी पडल्यानंतर पोलिसांकडे धाव घेणाऱ्या पीडितांना कायद्याने संरक्षण देणे अनिवार्य आहे.

भारत आणि न्यूझीलंड २७ एप्रिल रोजी नवी दिल्ली येथे एका ऐतिहासिक मुक्त व्यापार करारावर (FTA) स्वाक्षऱ्या करतील. दोन्ही देशांमधील आर्थिक संबंध अधिक दृढ करण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. गेल्या वर्षी डिसेंबरमध्ये वाटाघाटी पूर्ण झाल्यानंतर हा करार निश्चित करण्यात आला असून, व्यापार वाढवणे, व्यवसायांना नवीन बाजारपेठांमध्ये प्रवेश करणे सुलभ करणे आणि मोठ्या प्रमाणावर दीर्घकालीन गुंतवणूक आकर्षित करणे हे या कराराचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

Current Affairs 16 April 2026

पश्चिम बंगालमधील मतदार याद्यांच्या ‘विशेष सखोल पुनरीक्षण’ (SIR) प्रक्रियेबाबत सर्वोच्च न्यायालयाने एक महत्त्वपूर्ण निर्णय दिला आहे. या निर्णयानुसार, मतदार यादीतून वगळल्या गेल्याविरुद्ध दाखल केलेली अपीले ज्या मतदारांची अपिलीय लवादांनी स्वीकारली आहेत, अशा मतदारांना आगामी विधानसभा निवडणुकांमध्ये मतदान करता येईल. हा निर्णय अशा वेळी आला आहे, जेव्हा या प्रक्रियेवरून मोठा राजकीय मतभेद दिसून येत आहे आणि पुनरीक्षण प्रक्रियेदरम्यान मोठ्या संख्येने लोकांना मतदार यादीतून वगळले जात आहे.

मुंबई क्रिकेट असोसिएशन ही भारतातील अशी पहिलीच राज्यस्तरीय संस्था आहे, जिने आपल्या स्थानिक क्रिकेटपटूंसाठी वार्षिक करारांची एक सुव्यवस्थित प्रणाली कार्यान्वित केली आहे. २०२६-२७ च्या हंगामात सुरू होणाऱ्या या उपक्रमाचा उद्देश, भारतीय राष्ट्रीय संघात किंवा ‘इंडियन प्रीमियर लीग’मध्ये (IPL) स्थान न मिळालेल्या खेळाडूंना आर्थिक स्थैर्य आणि व्यावसायिक पाठिंबा पुरवणे हा आहे.

16 एप्रिल 2026 रोजी, लोकसभेने ‘संविधान (एकशे एकतीसावी सुधारणा) विधेयक’ मंजूर करण्यासाठी मतदान केले. 251 संसद सदस्यांनी या विधेयकाच्या बाजूने, तर 185 सदस्यांनी विरोधात मतदान केले. केंद्रीय कायदा मंत्री अर्जुन मेघवाल यांनी सादर केलेले हे विधेयक, कायद्यांच्या एका व्यापक संचाचा भाग आहे; ज्याद्वारे महिलांना आरक्षण देणे आणि मतदारसंघांच्या सीमांकनाशी संबंधित सुधारणांची सुरुवात करणे शक्य होणार आहे. संविधानाच्या रचनेतील महत्त्वाच्या बदलांवर चर्चा करण्यासाठी बोलावण्यात आलेल्या संसदेच्या एका विशेष, तीन-दिवसीय अधिवेशनादरम्यान ही बातमी समोर आली आहे.

भारत सरकारने देशातील पहिल्या सेमीकंडक्टर फॅब्रिकेशन प्रकल्पासाठी ‘विशेष आर्थिक क्षेत्र’ (SEZ) मंजूर केले आहे. देशांतर्गत चिप निर्मितीची परिसंस्था उभारण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. हे ‘विशेष आर्थिक क्षेत्र’ (SEZ) ‘टाटा सेमीकंडक्टर मॅन्युफॅक्चरिंग प्रायव्हेट लिमिटेड’ला प्रदान करण्यात आले आहे. गुजरातच्या धोलेरा येथे उभारल्या जाणाऱ्या या प्रकल्पावर सुमारे ९१,००० कोटी रुपये खर्च करण्याची त्यांची योजना आहे. आयात केलेल्या सेमीकंडक्टर्सवरील भारताचे अवलंबित्व कमी करणे आणि जागतिक इलेक्ट्रॉनिक्स पुरवठा साखळीमध्ये भारताचे स्थान अधिक बळकट करणे, हे या प्रकल्पाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

16 एप्रिल 2026 रोजी, भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि ऑस्ट्रियाचे चॅन्सलर ख्रिश्चन स्टॉकर यांची नवी दिल्ली येथे भेट झाली. भारत आणि ऑस्ट्रिया यांच्यातील संबंध सुधारण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल होते. स्टॉकर यांचा हा भारत दौरा त्यांचा पहिलाच अधिकृत दौरा आहे. चार दशकांच्या उच्चस्तरीय संवाद आणि सहकार्यानंतर हा दौरा होत असून, यातून दोन्ही देशांमधील राजनैतिक आणि आर्थिक सहकार्य पुन्हा गती घेत असल्याचे दिसून येते.

दिनांक 15 एप्रिल 2026 रोजी, मुख्यमंत्री विष्णू देव साय यांच्या नेतृत्वाखालील छत्तीसगड मंत्रिमंडळाने, ‘समान नागरी संहिता’ (UCC) लागू करण्याबाबतची रूपरेषा निश्चित करण्यासाठी एका उच्चस्तरीय समितीची स्थापना करण्यास मंजुरी दिली. या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश विविध ‘वैयक्तिक कायद्यां’ना (Personal Laws) अधिक सुगम व समजण्यास सोपे बनवणे, तसेच विशेषतः लैंगिक न्यायाच्या संदर्भात समानतेला चालना देणे हा आहे. हे पाऊल म्हणजे, दिवाणी बाबींमध्ये एकरूपता राखण्याच्या व्यापक घटनात्मक उद्दिष्टाशी राज्याच्या कायदेशीर प्रणालीला अधिक सुसंगत करण्याच्या दिशेने उचललेले एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे.

15 एप्रिल 2026 रोजी सिंगापूरमध्ये, जागतिक स्तरावरील दिग्गज गुंतवणूकदार मार्क मोबियस यांचे वयाच्या 89 व्या वर्षी निधन झाले. त्यांच्या निधनामुळे एका अशा दीर्घ आणि यशस्वी कारकिर्दीचा अंत झाला, जिने गुंतवणूकदारांचा विकसनशील अर्थव्यवस्थांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोनच बदलून टाकला. उदयोन्मुख बाजारपेठांमध्ये (Emerging Markets) गुंतवणूक करण्याच्या क्षेत्रातील एक ‘आद्यप्रवर्तक’ म्हणून मोबियस यांच्याकडे मोठ्या प्रमाणावर पाहिले जात असे. आपल्या काहीशा वेगळ्या रणनीतींमुळे आणि, बहुतांश गुंतवणूकदार ज्या बाजारपेठांकडे सहसा लक्ष देत नाहीत, अशा बाजारपेठांविषयीच्या सखोल ज्ञानामुळे ते जगभरात प्रसिद्ध झाले होते.

‘TIME’ मासिकाच्या २०२६ सालच्या, १०० सर्वात प्रभावशाली व्यक्तींच्या यादीवरून हे स्पष्ट होते की, जगभरातील अनेक क्षेत्रांमध्ये भारताचा प्रभाव कशा प्रकारे वाढत आहे. या प्रतिष्ठित वार्षिक यादीमध्ये मनोरंजन, तंत्रज्ञान आणि खाद्यसंस्कृती या क्षेत्रांतील सुप्रसिद्ध भारतीय व्यक्तींचा समावेश आहे; यावरून भारताचा सांस्कृतिक आणि बौद्धिक प्रभाव जगभरात विस्तारत असल्याचे दिसून येते. या यादीतील काही प्रमुख व्यक्तींमध्ये अभिनेता रणबीर कपूर, गुगलचे सीईओ सुंदर पिचाई आणि प्रसिद्ध शेफ विकास खन्ना यांचा समावेश आहे.

Current Affairs 15 April 2026

चीन बोहाई सामुद्रधुनीखालून जाणारा, १२० किलोमीटर लांबीचा एक प्रचंड मोठा सागरी-अंतर्गत (undersea) द्रुतगती रेल्वे बोगदा उभारण्याच्या योजनेसह पुढे वाटचाल करत आहे. डालियान आणि यानताई या किनारपट्टीवरील शहरांना अवघ्या ४० मिनिटांत एकमेकांशी जोडणे, हे या योजनेचे उद्दिष्ट आहे. ‘बोहाई सामुद्रधुनी सागरी-मार्ग’ (Bohai Strait Cross-Sea Channel) असे या प्रस्तावित प्रकल्पाचे नाव आहे. देशाच्या विस्तारणाऱ्या वाहतूक जाळ्यासाठी सध्या विचाराधीन असलेल्या पायाभूत सुविधांच्या कल्पनांपैकी, हा एक अत्यंत महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प मानला जात आहे.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 15 एप्रिल 2026 रोजी, कर्नाटकातील मांड्या जिल्ह्यातील श्री क्षेत्र आदिचुंचनगिरी येथे ‘गुरु भैरवैैक्य मंदिरा’चे उद्घाटन केले. हा दौरा एक महत्त्वपूर्ण आध्यात्मिक आणि सांस्कृतिक प्रसंग ठरला; कारण या वेळी पंतप्रधानांनी आदिचुंचनगिरी महासंस्थान मठाशी संबंधित एका आदरणीय संताला वंदन केले आणि त्यांच्या वारशाप्रती आदरांजली अर्पण केली.

OpenAI ने ‘GPT 5.4 Cyber’ हे एक विशेष कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) मॉडेल सादर केले आहे, ज्याचा उद्देश सायबर सुरक्षा क्षमता बळकट करणे हा आहे. आपल्या ‘Trusted Access for Cyber’ (TAC) कार्यक्रमाचा एक भाग म्हणून जाहीर करण्यात आलेले हे मॉडेल, सुरक्षा तज्ञांना प्रणालींमधील त्रुटी (vulnerabilities) शोधण्यात, मालवेअरचे विश्लेषण करण्यात आणि डिजिटल संरक्षण प्रणालींमध्ये सुधारणा करण्यात मदत करण्यासाठी तयार करण्यात आले आहे. या घडामोडीमुळे, AI-आधारित सायबर सुरक्षा तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रातील जागतिक स्पर्धा दिवसेंदिवस तीव्र होत असल्याचे अधोरेखित होते.

UNFCCC च्या ‘३१ व्या पक्षकारांच्या परिषदेचे’ (COP31) नवीन अध्यक्ष यांनी, जागतिक स्तरावर हवामान बदलाचे व्यवस्थापन करण्याच्या पद्धतीत बदल घडवून आणणारी एक महत्त्वाकांक्षी योजना जाहीर केली आहे. तुर्कस्तानच्या नेतृत्वाखालील ही संकल्पना—ज्या वेळी जगभरात हवामानविषयक धोके वाढत आहेत—त्या वेळी अंमलबजावणी, सर्वसमावेशकता आणि विविध देशांमधील अधिक दृढ सहकार्यावर विशेष भर देते. अंतल्या येथे आयोजित होणारी ही शिखर परिषद, केवळ वाटाघाटींवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या कार्यचौकटींपासून दूर जाऊन, प्रत्यक्ष कृती व परिणामांवर भर देणाऱ्या दृष्टिकोनाकडे होणाऱ्या बदलाचे प्रतीक ठरेल, अशी अपेक्षा आहे.

आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या (IMF) मते, भारताचा सकल देशांतर्गत उत्पादन (GDP) दर दरवर्षी ६.५% च्या स्थिर गतीने वाढत राहील; ज्यामुळे २०२६ मध्ये भारत ही जगातील सर्वात वेगाने वाढणारी प्रमुख अर्थव्यवस्था ठरेल. जागतिक स्तरावर भू-राजकीय तणाव आणि वाढत्या किमती यांसारखी अनिश्चितता विद्यमान असूनही, हाच आर्थिक दृष्टिकोन वर्तवण्यात आला आहे. अनेक तज्ञांचे असे म्हणणे आहे की, भारतीय अर्थव्यवस्था भक्कम आहे; कारण भारतात वस्तू आणि सेवांना मोठ्या प्रमाणावर मागणी आहे आणि स्थूल-आर्थिक (macroeconomic) वातावरण बऱ्यापैकी स्थिर आहे.

15 एप्रिल 2026 रोजी बिहारच्या राजकारणात एक मोठा बदल घडला, जेव्हा भारतीय जनता पक्षाचे ज्येष्ठ नेते सम्राट चौधरी यांनी राज्याचे 21 वे मुख्यमंत्री म्हणून पदाची शपथ घेतली. हा शपथविधी समारंभ पाटणा येथील राजभवनात पार पडला. या घटनेमुळे बिहारच्या राजकारणातील नितीश कुमार यांच्या दीर्घकालीन सत्तेचा अंत झाला आणि राज्यात प्रथमच भाजपचे राज्य सरकारवर थेट नियंत्रण प्रस्थापित होण्यास सुरुवात झाली.

नीती आयोगाने ‘भारतामध्ये संशोधन आणि विकास (R&D) करणे सुलभ करणे’ आणि ‘भारतामध्ये R&D करणे सुलभ करण्याबाबतचा सर्वेक्षण अहवाल’ असे दोन महत्त्वपूर्ण अहवाल प्रसिद्ध केले. भारताची संशोधन परिसंस्था अधिक कार्यक्षम, उपयुक्त आणि नाविन्यावर केंद्रित बनवण्याच्या उद्देशाने हे अहवाल तयार करण्यात आले होते.

चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित होण्यापूर्वीच, ‘जना नायकन’ हा तमिळ चित्रपट उच्च गुणवत्तेमध्ये (High Quality) ऑनलाइन लीक झाला. यामुळे चित्रपट पाइरसी आणि भारतातील बौद्धिक संपदा कायद्यांच्या अंमलबजावणीबाबत गंभीर चिंता निर्माण झाल्या.