Current Affairs 03 April 2026

भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) बँकांना भारतीय रुपयामधील ‘नॉन-डिलिव्हरेबल डेरिव्हेटिव्ह’ (NDD) करारांमध्ये व्यवहार न करण्याचे निर्देश दिले आहेत. या निर्णयाचा उद्देश नियामक देखरेख सुधारणे आणि देशांतर्गत चलन बाजार अधिक स्थिर करणे हा आहे; विशेषतः अशा वेळी, जेव्हा परदेशातील सट्टेबाजीच्या व्यवहारांचा रुपयाच्या मूल्यावर परिणाम होत असल्याबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे.

भारताने आपल्या मानवतावादी मदत मोहिमेचा एक भाग म्हणून बुर्किना फासोला १,००० मेट्रिक टन तांदूळ पाठवला आहे. या कृतीतून जागतिक अन्नसुरक्षेप्रती आणि ‘ग्लोबल साऊथ’ (विकसनशील राष्ट्रे) मधील देशांमधील सहकार्याप्रती भारताची कटिबद्धता दिसून येते. ही मदत अशा वेळी करण्यात आली आहे, जेव्हा बुर्किना फासो आणि इतर आफ्रिकन देशांना आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागत आहे आणि त्यांच्याकडील अन्नसाठा संपुष्टात येत आहे.

अलीकडील अहवालांनुसार, ‘न्यूकॅसल रोग’ (Newcastle Disease) संपूर्ण युरोपभर पसरत असल्याचे दिसून येत आहे. यामुळे युनायटेड किंगडममधील कुक्कुटपालकांनी आपली ‘बायोसिक्युरिटी’ (जैविक सुरक्षा) आणि देखरेखीचे प्रयत्न अधिक तीव्र केले आहेत. हा रोग अत्यंत वेगाने पसरतो आणि पक्ष्यांच्या संख्येवर त्याचा मोठा परिणाम होतो; ज्यामुळे कुक्कुटपालन उद्योग आणि अन्नसुरक्षेसाठी तो एक गंभीर धोका बनला आहे.

लेबनॉनमधील संयुक्त राष्ट्रांच्या अंतरिम दलासाठी (UNIFIL) कार्यरत असलेल्या तीन इंडोनेशियन शांतता सैनिकांच्या मृत्यूचा भारताने अलीकडेच तीव्र शब्दांत निषेध केला. जगभरातील शांतता रक्षक दलांसाठी परिस्थिती किती धोकादायक असू शकते, हे या घटनेवरून स्पष्ट होते. संघर्षप्रवण असलेल्या पश्चिम आशियाच्या एका भागात शांतता राखण्यामध्ये UNIFIL ची भूमिका किती महत्त्वाची आहे, हा विषय या घटनेमुळे पुन्हा एकदा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे.

तुर्कस्तान आणि ग्रीसजवळील एजियन समुद्राच्या प्रदेशात अलीकडे झालेल्या लहान भूकंपांदरम्यान दिसलेल्या ‘भूकंप प्रकाश’ नावाच्या घटनेमध्ये शास्त्रज्ञांना रस आहे. हे प्रकाश असामान्य होते आणि आकाशात चमकत होते. ऐतिहासिकदृष्ट्या, अशा दुर्मिळ दृश्य घटना भूकंपप्रवण क्षेत्रांमध्ये पाहिल्या गेल्या आहेत आणि भूगर्भीय ताण व वातावरणीय परिणामांमधील संबंधांचा शोध घेणाऱ्या संशोधकांमध्ये या घटना आजही कुतूहलाचा विषय आहेत.

INS अरिधमनला सेवेत दाखल करून भारताने आपली सामरिक प्रतिबंधक क्षमता अधिक बळकट केली आहे. ही भारताची स्वदेशी बनावटीची तिसरी अणुशक्तीवर चालणारी बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र पाणबुडी (SSBN) आहे. भारताच्या पाण्याखालील अणुक्षमता सुधारण्याच्या प्रयत्नांमधील हे एक मोठे पाऊल आहे. यामुळे जमीन, हवा आणि समुद्र या तिन्ही क्षेत्रांत कार्यरत असलेल्या अणु-क्षेपणास्त्र प्रक्षेपण प्रणालींची ‘त्रयी’ (Triad) पूर्ण झाली आहे. संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी या पाणबुडीचे सेवेत अधिकृतपणे स्वागत केले. या प्रदेशातील बदलत्या परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर, भारतासाठी सागरी सुरक्षा किती महत्त्वाची ठरत आहे, हे या घटनेवरून दिसून येते.

म्यानमारच्या संसदेने लष्करी नेते ‘मिन आँग ह्लाइंग’ यांची राष्ट्राध्यक्षपदी निवड केली आहे. 2021 मध्ये झालेल्या लष्करी उठावाद्वारे नागरी सरकारला सत्तेवरून हटवल्यानंतर, या निवडीमुळे त्यांना आता अधिक अधिकार प्राप्त झाले आहेत. हा सत्ताहस्तांतरणाचा एक घटनात्मक मार्ग असावा अशी अपेक्षा होती; मात्र, या बदलामुळे देशाच्या राजकीय व्यवस्थेची सूत्रे पुन्हा एकदा लष्कराच्याच हाती राहिली आहेत. त्यांना 584 पैकी 429 मते मिळाली, ज्यावरून संसदेतील किती कायदेकर्ते आणि नियुक्त प्रतिनिधींना लष्कराचा पाठिंबा आहे, हे स्पष्ट होते.

लडाखमध्ये राबवण्यात येत असलेला ‘मिशन मित्र’ हा उपक्रम—ज्यामध्ये ‘गगनयान’ मोहिमेसाठी निवडलेल्या चार अंतराळवीरांचा समावेश आहे—हा भारताच्या मानवी अंतराळ उड्डाण कार्यक्रमाच्या दिशेने टाकलेले एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. या प्रकल्पाचे उद्दिष्ट पृथ्वीवरच अशा परिस्थितींची निर्मिती करणे हे आहे, ज्या अंतराळातील परिस्थितींशी मिळत्याजुळत्या असतील. हा उपक्रम अत्यंत उंचावरील आणि कठोर नैसर्गिक वातावरणात पार पडत आहे. भारत आपल्या भविष्यातील मानवी अंतराळ मोहिमांसाठी सज्ज होत असताना, हा कार्यक्रम हे दर्शवून देतो की; केवळ तांत्रिक सज्जतेवरच नव्हे, तर मानवी सहनशक्ती आणि वर्तणुकीशी संबंधित सज्जतेवरही आता अधिकाधिक भर दिला जात आहे.

Current Affairs 02 April 2026

केंद्र सरकारने असा नियम केला आहे की, पेट्रोल पंपांवर किमान ९५ RON ऑक्टेन रेटिंग असलेले E20 इंधन विकणे अनिवार्य असेल. स्वच्छ इंधनाला चालना देणे, जीवाश्म इंधनाच्या आयातीवरील अवलंबित्व कमी करणे आणि वाहतूक क्षेत्राला शाश्वत ऊर्जेच्या दिशेने वाटचाल करण्यास मदत करणे—या भारताच्या व्यापक योजनेचाच हा एक भाग आहे.

अनेक संस्थांमधील ॲक्यूट लिम्फोब्लास्टिक ल्युकेमिया (ALL) असलेल्या ८३० प्रौढांवर केलेल्या एका अलीकडील अभ्यासात असे आढळून आले आहे की, या रुग्णांपैकी जवळपास दहापैकी एका रुग्णामध्ये TP53 जनुकात उत्परिवर्तन (mutation) आढळते. हा शोध महत्त्वाचा आहे, कारण अशा प्रकारचे जनुकीय बदल अनेकदा वाईट परिणामांशी संबंधित असतात आणि यामुळे डॉक्टर या आक्रमक रक्त कर्करोगावर उपचार करण्याच्या पद्धतीत बदल घडवू शकतात.

भारत आणि अल्जीरिया यांनी नुकतीच अल्जीअर्स येथे परराष्ट्र कार्यालयीन सल्लामसलतींची सातवी फेरी आयोजित केली. यावरून हे स्पष्ट होते की, दोन्ही देश एकमेकांशी असलेल्या राजनैतिक संबंधांमध्ये अधिकाधिक सक्रिय होत आहेत. या चर्चा प्रामुख्याने व्यापार, ऊर्जा आणि प्रादेशिक सुरक्षा यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये अधिक प्रभावीपणे सहकार्य कसे करता येईल, यावर केंद्रित होत्या. यातून संपूर्ण उत्तर आफ्रिका क्षेत्राच्या दृष्टीने अल्जीरियाचे महत्त्व किती आहे, हे अधोरेखित झाले.

वस्त्र मंत्रालयाने कपडे, तयार वस्त्रे आणि ‘मेड-अप्स’ (made-ups) यांच्या निर्यातीसाठी असलेली ‘राज्य आणि केंद्रीय कर व उपकरांवरील सवलत’ (RoSCTL) योजना ३० सप्टेंबर २०२६ पर्यंत मुदतवाढ दिली आहे. निर्यातकऱ्यांना अतिरिक्त कर आणि शुल्क भरावे लागणार नाही याची खात्री करून, जागतिक स्तरावर भारताचा वस्त्रोद्योग स्पर्धाक्षम राखणे हे या निर्णयाचे उद्दिष्ट आहे.

‘अंतरिक्ष व्हेंचर कॅपिटल फंड’च्या सातत्यपूर्ण प्रगतीमुळे, भारताच्या अंतराळ क्षेत्राला एक महत्त्वपूर्ण चालना मिळण्याची शक्यता आहे. अलीकडेच, केंद्रीय मंत्र्यांनी अशी घोषणा केली की, या विशेष निधीअंतर्गत केल्या जाणाऱ्या गुंतवणुकीची सुरुवात आर्थिक वर्ष २०२७ च्या पहिल्या तिमाहीपासून होण्याची अपेक्षा आहे. हा उपक्रम वेगाने विकसित होत असलेल्या अंतराळ अर्थव्यवस्थेमध्ये खाजगी सहभाग आणि नाविन्यपूर्णतेला बळ देण्याच्या भारताच्या व्यापक उद्दिष्टाशी सुसंगत आहे.

गुरुवारी पहाटेच्या सुमारास पूर्व इंडोनेशियामध्ये ७.४ तीव्रतेचा एक शक्तिशाली भूकंप झाला. या भूकंपामुळे जीवितहानी झाली, इमारतींचे नुकसान झाले आणि संपूर्ण प्रदेशात काही काळासाठी त्सुनामीची भीती निर्माण झाली. हा भूकंप भूकंपाच्या दृष्टीने अतिशय सक्रिय असलेल्या ‘मोलुक्का समुद्रा’त झाला; हा समुद्र सुलावेसी आणि मालुकू या बेटांच्या दरम्यान स्थित आहे. या घटनेमुळे संबंधित प्रदेशात तातडीने आपत्कालीन उपाययोजना आणि सतर्कतेचे इशारे जारी करण्यात आले.

भारतातील कोणत्याही पोलीस दलाला किंवा लष्करी तुकडीला दिला जाणारा सर्वोच्च सन्मान—’राष्ट्रपतींचे पोलीस कलर्स’ (President’s Police Colour)—ओडिशा पोलिसांना प्रदान करण्यात आला आहे. ज्यांनी उत्कृष्ट कामगिरी केली आहे, व्यावसायिकता दर्शविली आहे आणि शांतता राखण्यासाठी दीर्घकालीन योगदान दिले आहे, अशांना हा पुरस्कार दिला जातो. ओडिशाच्या ९० व्या ‘पोलीस स्थापना दिना’च्या (Police Foundation Day) निमित्ताने ही घोषणा करण्यात आली; हा दिवस ‘उत्कल दिना’च्या दिवशी साजरा केला जातो. या सन्मानाद्वारे पोलीस दलाच्या भूतकाळातील आणि वर्तमानातील कामगिरीचा गौरव केला जातो.

थायलंड ऑक्टोबर २०२६ मध्ये IMF आणि जागतिक बँकेच्या (World Bank) महत्त्वपूर्ण वार्षिक बैठकांचे यजमानपद भूषवण्यासाठी सज्ज होत आहे. १९९१ नंतर, म्हणजेच गेल्या ३५ वर्षांत, या देशाने या कार्यक्रमाचे यजमानपद स्वीकारण्याची ही पहिलीच वेळ असेल. या बैठका वर्षातून एकदा आयोजित केल्या जातात आणि दर तीन वर्षांनी वॉशिंग्टन डी.सी. व एखादा सदस्य देश यांच्यामध्ये त्यांचे ठिकाण आलटून-पालटून बदलत असते. विविध देश कशा प्रकारे परस्परांशी सहकार्य करू शकतात आणि आपापल्या प्रदेशांचे प्रतिनिधित्व करू शकतात, याचे दर्शन या बैठकांमधून घडते. २०२६ मधील या बैठकांमुळे थायलंडला एका मोठ्या आंतरराष्ट्रीय मंचावर स्थान प्राप्त होईल, ज्यामुळे जागतिक वित्तीय व्यवस्थेतील त्याचे स्थान अधिकच बळकट होईल.

Current Affairs 01 April 2026

भारतातच जहाजे बांधण्याच्या एका महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, भारतीय नौदलाला नुकतेच ‘संशोधक’ (यार्ड ३०२८) हे चौथे आणि अंतिम ‘सर्वेक्षण जहाज’ (मोठ्या श्रेणीतील) प्राप्त झाले आहे. कोलकाता येथील ‘गार्डन रीच शिपबिल्डर्स अँड इंजिनियर्स लिमिटेड’ (GRSE) ने या जहाजाची निर्मिती केली असून, यामुळे भारताच्या जलसर्वेक्षण (hydrographic) क्षमतांमध्ये वाढ होते; तसेच लष्करी आणि नागरी अशा दोन्ही प्रकारच्या सागरी मोहिमांमध्येही या जहाजाची मदत होते.

यामाहा म्युझिक इंडियाने, अकादमी पुरस्कार विजेते संगीतकार ए.आर. रहमान यांची आपला ‘ब्रँड ॲम्बेसेडर’ म्हणून निवड केली आहे. भारताच्या संगीत क्षेत्राच्या विकासाला चालना देण्याच्या दृष्टीने उचललेले हे एक अत्यंत विचारपूर्वक आणि महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. ही भागीदारी हेच दर्शवते की, हे सर्व घटक संगीतातील उत्कृष्टतेला प्रोत्साहन देण्यासाठी, लोकांना दर्जेदार वाद्ये सहज उपलब्ध करून देण्यासाठी आणि देशभरातील नवोदित कलागुणांच्या विकासाला हातभार लावण्यासाठी कटिबद्ध आहेत. रहमान यांची जगभरातील लोकप्रियता, भारतात आपला व्यवसाय विस्तारण्याच्या यामाहाच्या प्रयत्नांना अधिकच मोलाचे आणि प्रभावी बनवते.

कर्नाटक वन विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी अलीकडेच शिमोगा विमानतळाजवळील गावांच्या परिसरात भटकंती करणाऱ्या एका अस्वलाला पकडले. या घटनेमुळे वनक्षेत्रांच्या सीमेवरील भागात मानव आणि वन्यजीव यांच्यातील संघर्ष वाढण्याची भीती पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली असून, अधिवास व्यवस्थापन आणि संवर्धन योजनांमध्ये सुधारणा करणे किती महत्त्वाचे आहे, हे यातून स्पष्ट झाले आहे.

थायलंड ऑक्टोबर २०२६ मध्ये होणाऱ्या महत्त्वाच्या आयएमएफ-जागतिक बँक वार्षिक बैठकांचे आयोजन करण्याच्या तयारीत आहे. १९९१ नंतर, म्हणजेच ३५ वर्षांनंतर, हा देश प्रथमच या कार्यक्रमाचे आयोजन करणार आहे. या बैठका वर्षातून एकदा होतात आणि दर तीन वर्षांनी वॉशिंग्टन, डी.सी. व एका सदस्य देशामध्ये आयोजित केल्या जातात. या बैठकांमधून देश एकत्र कसे काम करू शकतात आणि आपापल्या प्रदेशांचे प्रतिनिधित्व कसे करू शकतात, हे दिसून येते. २०२६ च्या आवृत्तीमुळे थायलंड एका मोठ्या आंतरराष्ट्रीय मंचावर येत आहे, ज्यामुळे जागतिक वित्तीय प्रणालीमध्ये त्याचे स्थान अधिक मजबूत होईल.

राष्ट्रीय मूल्यांकन आणि अधिस्वीकृती परिषदेने (NAAC) या शैक्षणिक वर्षात कोणत्याही महाविद्यालयाला किंवा विद्यापीठाला कोणतीही नवीन अधिस्वीकृती (Accreditation) प्रदान केलेली नाही. हा एक मोठा बदल आहे. या थांब्यामुळे, भारतातील उच्च शिक्षण प्रणालीच्या गुणवत्ता हमी प्रक्रियांबद्दल आणि संस्थांचे मूल्यांकन किती वेगाने केले जाते, याबद्दल लोकांच्या मनात चिंता निर्माण झाली आहे.

भारतीय विमा नियामक आणि विकास प्राधिकरणाने (IRDAI) अलीकडेच विमा क्षेत्रासाठी ‘भारतीय लेखा मानके’ (Ind AS) लागू केली आहेत; वित्तीय अहवाल पद्धतींमधील ही एक महत्त्वपूर्ण सुधारणा ठरली आहे. या बदलाचा मुख्य उद्देश हा आहे की, भारतातील विमा उद्योगाची वित्तीय विवरणपत्रे अधिक स्पष्ट, तुलना करण्यायोग्य आणि आंतरराष्ट्रीय मानकांशी सुसंगत असावीत. यामुळे गुंतवणूकदारांचा विश्वास उंचावेल आणि सर्व वित्तीय संस्था समान पद्धतीचा अवलंब करूनच आपले अहवाल सादर करतील, याची खात्री होईल.

1 एप्रिल 2026 रोजी, महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाने (MSRTC) ‘RuPay On-The-Go’ नॅशनल कॉमन मोबिलिटी कार्ड (NCMC) योजना सुरू केली. राज्यातील सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था अधिक डिजिटल करण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या योजनेचे उद्घाटन केले आणि यामुळे बस प्रवास अधिक सोयीस्कर, पारदर्शक व कार्यक्षम कसा होईल, याविषयी आपले विचार मांडले.

बुरा वम्सी राम मोहन यांची, सरकारी मालकीच्या ‘पॉवर ग्रिड कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया लिमिटेड’ (POWERGRID) च्या अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक (CMD) पदी नियुक्ती करण्यात आली आहे. भारताच्या वीज पारेषण क्षेत्रामधील नेतृत्वाच्या दृष्टीने हा एक महत्त्वपूर्ण बदल आहे. ही नियुक्ती 1 एप्रिल 2026 पासून लागू होईल, असे केंद्रीय ऊर्जा मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे.

Current Affairs 31 March 2026

31 मार्च 2026 रोजी, बिहारच्या नालंदा जिल्ह्यातील शीतला माता मंदिरात झालेल्या चेंगराचेंगरीत किमान नऊ जणांचा मृत्यू झाला. ही घटना घडली तेव्हा, मगधा गावातील या मंदिरात मंगळवारच्या नियमित प्रार्थनेसाठी मोठ्या संख्येने भाविक उपस्थित होते. शोध आणि बचाव कार्य अद्यापही सुरू असल्याने, मृतांचा आकडा आणखी वाढण्याची शक्यता वर्तवून प्रशासकीय अधिकारी चिंतेत आहेत.

‘मन की बात’च्या अगदी अलीकडील भागात, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी त्रिपुराने समुदाय-नेतृत्वाखालील जलसंवर्धन आणि शाश्वत विकासाच्या क्षेत्रात किती उत्कृष्ट कामगिरी केली आहे, याविषयी भाष्य केले. जंपुई टेकड्यांमधील ‘वांग्हमुन’ (Vanghmun) या गावामध्ये झालेला बदल आणि समुदाय सहभाग व नाविन्यपूर्ण कल्पनांच्या माध्यमातून पाणीटंचाईचा सामना करण्यासाठी या गावाने घालून दिलेला आदर्श, याची त्यांनी विशेष प्रशंसा केली.

इटलीच्या जानिक सिनरने मियामी ओपन 2026 मध्ये एक ऐतिहासिक सामना जिंकला; अंतिम फेरीत त्याने जिरी लेहेकाचा 6-4, 6-4 अशा फरकाने पराभव केला. सिनरने एकाच हंगामात ‘इंडियन वेल्स’ आणि ‘मियामी’ या दोन्ही स्पर्धा जिंकत, अत्यंत प्रतिष्ठेचा असा ‘सनशाइन डबल’ पूर्ण केला. या कामगिरीमुळे त्याचा समावेश जगातील सर्वोत्तम टेनिसपटूंच्या एका निवडक गटामध्ये झाला असून, एटीपी (ATP) टूरवर त्याची ताकद आणि कौशल्य किती वेगाने वाढत आहे, हे यातून दिसून येते.

‘9 वी इंडिया फार्मा 2026’ (India Pharma 2026) ही परिषद 13 आणि 14 एप्रिल रोजी नवी दिल्ली येथे आयोजित केली जाईल. या परिषदेचे यजमानपद भारत सरकारच्या रसायन आणि खते मंत्रालयाच्या अंतर्गत येणाऱ्या ‘औषधनिर्माण विभागाने’ (Department of Pharmaceuticals) स्वीकारले आहे. या कार्यक्रमाच्या आयोजनात ‘फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर्स ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्री’ (FICCI) आणि ‘इंडियन फार्मास्युटिकल अलायन्स’ (IPA) यांनी सहकार्य केले आहे. जीवन विज्ञान (Life Sciences) आणि औषधनिर्माण क्षेत्रांत भारताला एक अधिक सामर्थ्यवान जागतिक नेतृत्व म्हणून प्रस्थापित करणे, हे या परिषदेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. देशातील आरोग्यसेवा क्षेत्रात नाविन्यपूर्ण संकल्पनांवर आधारित विकासाची वाटचाल सुरू असल्याचे या परिषदेद्वारे अधोरेखित होते.

NASA ने ‘आर्टेमिस II’ (Artemis II) या मोहिमेसाठी अंतिम मोजदाद सुरू केली आहे; ५० हून अधिक वर्षांनंतर चंद्रावर जाणारी ही NASA ची पहिलीच मानवासहित मोहीम आहे. १ एप्रिल २०२६ रोजी प्रक्षेपित होणारी ही मोहीम, ‘अपोलो’ युगापासूनच्या मानवी अंतराळ संशोधनातील एक मोठे पाऊल ठरली आहे. या मोहिमेवर चार अंतराळवीर जाणार असून, त्यांचा हा प्रवास जवळपास दहा दिवस चालेल. NASA च्या व्यापक ‘आर्टेमिस’ कार्यक्रमाचा एक भाग म्हणून, भविष्यातील चांद्र-अवतरणांसाठी (lunar landings) अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या विविध प्रणालींची चाचणी हे अंतराळवीर करतील.

भारताने आपल्या किनारपट्टी आणि बेटांच्या संरक्षण क्षमतांमध्ये सुधारणा करण्याच्या उद्देशाने, २४ ते २८ मार्च २०२६ या कालावधीत ‘द्वीप शक्ती’ (Dweep Shakti) या अत्यंत तीव्रतेच्या त्रि-सेवा सरावाचे (Tri-Service drill) आयोजन केले होते. या सरावादरम्यान लष्कर, नौदल आणि वायुदल या तिन्ही दलांनी एकत्रितपणे काम केले; यावरून संयुक्त मोहिमांचे महत्त्व दिवसेंदिवस किती वाढत आहे, हे स्पष्ट होते. हा सराव अशा वेळी पार पडला आहे, जेव्हा सागरी सुरक्षेला अधिकच महत्त्व प्राप्त होत आहे आणि भारताला आपल्या बेटांच्या प्रदेशात कोणत्याही परिस्थितीला त्वरित प्रतिसाद देणे आवश्यक बनले आहे.

भारताच्या राष्ट्रपतींनी महावीर जयंतीच्या पूर्वसंध्येला शुभेच्छा पाठवल्या; या जयंतीनिमित्त जैन धर्माचे २४ वे आणि अखेरचे तीर्थंकर (सर्वोच्च उपदेशक आणि आध्यात्मिक गुरु) असलेल्या भगवान वर्धमान महावीरांचा जन्मदिवस साजरा केला जातो.

केंद्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्र्यांनी इलेक्ट्रॉनिक्स घटक उद्योगाला एक कडक मुदत दिली आहे. त्यांनी सांगितले की, सरकारने ‘सिक्स सिग्मा’ (Six Sigma) मानकांचा अवलंब करण्यासारख्या मोठ्या बदलांची मागणी केली आहे. त्यांनी असेही स्पष्ट केले की, नियमांचे पालन न करणाऱ्या कंपन्यांना त्यांच्या ‘इलेक्ट्रॉनिक्स घटक उत्पादन योजने’ (ECMS) अंतर्गत मिळणारे लाभ गमवावे लागू शकतात.

Current Affairs 30 March 2026

भारताने अलीकडेच ‘इंडियन ओशन नेव्हल सिम्पोजियम’ (IONS) चा एक भाग म्हणून, कोची येथील ‘मॅरिटाइम वॉरफेअर सेंटर’मध्ये एका महत्त्वपूर्ण नौदल सरावाचे आयोजन केले. या कार्यक्रमात अनेक देशांचे नौदल अधिकारी एकत्र आले होते, ज्यांनी ‘इंडियन ओशन रिजन’ (IOR) मध्ये उद्भवणाऱ्या सागरी सुरक्षेशी संबंधित नवीन प्रकारच्या समस्यांवर चर्चा केली. या सरावावरून हे स्पष्ट होते की, प्रादेशिक सागरी सहकार्य आणि सुरक्षेच्या क्षेत्रात भारताचे महत्त्व दिवसेंदिवस वाढत आहे.

‘एअर चायना’ने सहा वर्षांच्या खंडानंतर बीजिंग आणि प्योंगयांग दरम्यानच्या थेट विमानसेवा पुन्हा सुरू केल्या आहेत; यातून, महामारीमुळे ओढवलेल्या दीर्घकालीन एकाकीवासानंतर उत्तर कोरिया हळूहळू पुन्हा खुले होत असल्याचे संकेत मिळत आहेत. ही कृती या दोन शेजारील देशांमधील सुधारत्या संपर्कव्यवस्थेचे प्रतिबिंब असून, या प्रदेशात सावधपणे आर्थिक व्यवहार पूर्ववत होत असल्याचेही ती सूचित करते.

तेलंगणा विधानसभेने “तेलंगणा कर्मचारी उत्तरदायित्व आणि पालक-आधार देखरेख विधेयक, २०२६” मंजूर केले आहे; ज्याचा उद्देश वृद्ध व्यक्तींची आर्थिक सुरक्षा अधिक बळकट करणे हा आहे. या कायद्यानुसार, कर्मचारी आणि सार्वजनिक अधिकाऱ्यांवर अशी जबाबदारी टाकण्यात आली आहे की, त्यांनी आपल्या वृद्ध पालकांना योग्य ती काळजी आणि आर्थिक आधार मिळेल याची खात्री करावी. सामाजिक कल्याण धोरणाच्या दिशेने हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे.

‘सोमन्ना’ या नावानेही ओळखले जाणारे वरिष्ठ माओवादी कमांडर चेल्लुरु नारायण राव यांनी विजयवाडा येथे आंध्र प्रदेश पोलिसांसमोर शरणागती पत्करली; या घटनेमुळे या क्षेत्रातील बंडखोरीविरोधी मोहिमांमध्ये एक महत्त्वपूर्ण घडामोड घडली आहे. त्यांच्यासह इतर अनेक माओवादी कार्यकर्त्यांनीही शरणागती पत्करल्यामुळे, आंध्र-ओडिशा सीमा (AOB) क्षेत्रातील माओवादी कारवायांना हा एक मोठा धक्का मानला जात आहे.

‘जन विश्वास विधेयक’ अशा काही सुधारणा घडवून आणते, ज्यामुळे कापड, हातमाग आणि कृषी उत्पादनांच्या निर्यातीशी संबंधित काही किरकोळ गुन्ह्यांसाठी लोकांना तुरुंगात जावे लागणार नाही. तुरुंगवासाऐवजी दंड आणि केवळ ताकीद देण्याच्या पर्यायांचा अवलंब करून, व्यवसाय करणे अधिक सुलभ करणे हे या बदलाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. अर्थव्यवस्थेतील तांत्रिक आणि प्रक्रियात्मक स्वरूपाच्या उल्लंघनांना कायदेशीर मान्यता देण्याच्या दिशेने होत असलेल्या एका व्यापक धोरणात्मक बदलाचे हे विधेयक निदर्शक ठरते.

‘जन विश्वास विधेयक’ अशा काही सुधारणा घडवून आणते, ज्यामुळे कापड, हातमाग आणि कृषी उत्पादनांच्या निर्यातीशी संबंधित काही किरकोळ गुन्ह्यांसाठी लोकांना तुरुंगात जावे लागणार नाही. तुरुंगवासाऐवजी दंड आणि केवळ ताकीद देण्याच्या पर्यायांचा अवलंब करून, व्यवसाय करणे अधिक सुलभ करणे हे या बदलाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. अर्थव्यवस्थेतील तांत्रिक आणि प्रक्रियात्मक स्वरूपाच्या उल्लंघनांना कायदेशीर मान्यता देण्याच्या दिशेने होत असलेल्या एका व्यापक धोरणात्मक बदलाचे हे विधेयक निदर्शक ठरते.

बायोटेक्नॉलॉजी संशोधन आणि नवोपक्रम परिषदेच्या–संशोधन सल्लागार मंडळाची (BRIC-RAB) पहिली बैठक २७ आणि २८ मार्च २०२६ रोजी फरिदाबाद येथील ‘प्रादेशिक बायोटेक्नॉलॉजी केंद्रा’मध्ये पार पडली. भारताच्या बायोटेक्नॉलॉजी क्षेत्रासाठी ही एक अत्यंत महत्त्वाची घटना होती. बायोटेक्नॉलॉजी विभागाने ‘BRIC’ची स्थापना एक सर्वोच्च स्वायत्त संस्था म्हणून केली आहे. विशिष्ट मोहिमेवर केंद्रित असलेले संशोधन, नवोपक्रम आणि समन्वय यामध्ये सुधारणा घडवून आणण्याच्या उद्देशाने, ही संस्था १४ स्वतंत्र संस्थांना एकाच छत्राखाली एकत्रित आणते.

‘सोमन्ना’ या नावानेही ओळखले जाणारे वरिष्ठ माओवादी कमांडर चेल्लुरु नारायण राव यांनी विजयवाडा येथे आंध्र प्रदेश पोलिसांसमोर शरणागती पत्करली; या घटनेमुळे या क्षेत्रातील बंडखोरीविरोधी मोहिमांमध्ये एक महत्त्वपूर्ण घडामोड घडली आहे. त्यांच्यासह इतर अनेक माओवादी कार्यकर्त्यांनीही शरणागती पत्करल्यामुळे, आंध्र-ओडिशा सीमा (AOB) क्षेत्रातील माओवादी कारवायांना हा एक मोठा धक्का मानला जात आहे.