Current Affairs 10 March 2026

नॅशनल बँक फॉर अ‍ॅग्रीकल्चर अँड रुरल डेव्हलपमेंट (NABARD) ने गेट्स फाउंडेशन आणि डालबर्ग अ‍ॅडव्हायझर्स यांच्यासोबत मिळून नॅशनल क्लायमेट स्टॅक इनोव्हेशन चॅलेंज सुरू केले आहे. ग्रामीण भागांसाठी भारताची क्लायमेट रेझिलिन्स फ्रेमवर्क अधिक मजबूत करणे हे या प्रकल्पाचे उद्दिष्ट आहे. या प्रकल्पाचे उद्दिष्ट राष्ट्रीय क्लायमेट स्टॅकचे मूलभूत तांत्रिक स्तर तयार करणे आहे जे विविध क्लायमेट डेटासेट एकत्रित करेल आणि शेती, ग्रामीण वित्त आणि सार्वजनिक नियोजनासाठी क्लायमेट इंटेलिजन्स अधिक उपयुक्त बनवेल.

21 व्या महिंद्रा एक्सलन्स इन थिएटर अवॉर्ड्स (META) 2026 मध्ये ज्येष्ठ अभिनेते, दिग्दर्शक आणि नाट्य व्यावसायिक अमोल पालेकर यांना जीवनगौरव पुरस्कार प्रदान केला जाईल. हा प्रसिद्ध नाट्य महोत्सव १९ ते २५ मार्च २०२६ दरम्यान नवी दिल्ली येथे होणार आहे. महिंद्रा ग्रुपने META सुरू केले आणि टीमवर्क आर्ट्स ते बनवते. META संपूर्ण भारतातील सर्वोत्तम नाट्य निर्मिती आणि कलाकारांना सन्मानित करते. हा पुरस्कार पालेकर यांच्या भारतीय नाट्य आणि चित्रपटातील दशकांहून अधिक काळच्या कार्याचा गौरव करतो, जिथे ते अभिनेता, दिग्दर्शक आणि सर्जनशील दूरदर्शी म्हणून अग्रणी राहिले आहेत.

११ मार्च २०२६ रोजी, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी केरळ आणि तामिळनाडू येथे जाऊन १६,४५० कोटी रुपयांपेक्षा जास्त खर्चाच्या अनेक पायाभूत सुविधा आणि विकास प्रकल्पांचे उद्घाटन, राष्ट्रार्पण आणि पायाभरणी करतील. या प्रकल्पांमध्ये तेल आणि वायू, महामार्ग, जोडणारे रेल्वे, ग्रामीण रस्ते आणि अक्षय ऊर्जा यासारख्या पायाभूत सुविधांसह विस्तृत क्षेत्रांचा समावेश आहे. पंतप्रधान प्रथम केरळमधील एर्नाकुलम आणि नंतर तामिळनाडूतील तिरुचिरापल्ली येथे कार्यक्रमांना उपस्थित राहतील.

भारतीय सशस्त्र दलाच्या सैनिकांचा एक गट “लॅमिटिए २०२६” या संयुक्त लष्करी सरावाच्या ११ व्या आवृत्तीत भाग घेण्यासाठी सेशेल्समध्ये आला आहे. सेशेल्स डिफेन्स अकादमी ९ मार्च ते २० मार्च दरम्यान सेशेल्स डिफेन्स फोर्सेस (SDF) सोबत या सरावाचे आयोजन करत आहे. हा प्रकल्प भारत आणि सेशेल्समधील वाढत्या संरक्षण सहकार्याचे लक्षण आहे आणि दोन्ही देशांच्या सशस्त्र दलांच्या एकत्र काम करण्याच्या पद्धतीत सुधारणा करण्याचे उद्दिष्ट आहे.

नार्कोटिक्स कंट्रोल ब्युरो (NCB) ने “टीम कल्की” नावाने संपूर्ण भारतात कार्यरत असलेल्या एका मोठ्या ड्रग्ज वितरण नेटवर्कला उद्ध्वस्त केले आहे. या नेटवर्कने देशभरात ड्रग्ज आणि मन बदलणारे पदार्थ विकण्यासाठी एन्क्रिप्टेड कम्युनिकेशन प्लॅटफॉर्म आणि डार्कनेट मार्केटप्लेसचा वापर केल्याचे म्हटले जाते. तीन महिन्यांच्या गुप्त माहिती गोळा केल्यानंतर नवी दिल्लीत ही कारवाई करण्यात आली. ऑनलाइन ड्रग्ज तस्करीविरुद्धच्या भारताच्या लढाईत हे एक मोठे पाऊल होते.

मध्य पूर्वेतील तणाव वाढत असताना तेहरानच्या तेल उत्पन्नावर मर्यादा घालण्यासाठी अमेरिका इराणचे खार्ग बेट घेण्याचा विचार करत असल्याचे वृत्त आहे. हे बेट इराणचे मुख्य तेल निर्यात बंदर आहे आणि त्याच्या ऊर्जा पायाभूत सुविधांचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. अमेरिकन सरकारमधील चर्चा असे सूचित करतात की या महत्त्वाच्या स्थानाला लक्ष्य केल्याने इराणच्या आर्थिक स्थितीला धक्का बसू शकतो आणि चालू संघर्षादरम्यान देशाला लष्करी कारवाया चालू ठेवणे कठीण होऊ शकते.

स्टॉकहोम इंटरनॅशनल पीस रिसर्च इन्स्टिट्यूट (SIPRI) च्या एका नवीन अहवालात असे म्हटले आहे की, अलिकडच्या काळात संरक्षण आयात थोडीशी कमी झाली असली तरी, भारत अजूनही जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा शस्त्रास्त्र आयातदार आहे. भारत हळूहळू अधिक पुरवठादार जोडत असल्याने आणि लष्करी उपकरणे बनवण्यात अधिक स्वयंपूर्ण होण्याचा प्रयत्न करत असल्याने भारताची संरक्षण खरेदी कशी बदलत आहे याबद्दल अहवालात चर्चा केली आहे. २०१६ ते २०२० आणि २०२१ ते २०२५ दरम्यान आयात सुमारे ४% ने कमी झाली असली तरी, भारत अजूनही प्रमुख संरक्षण प्लॅटफॉर्म आणि तंत्रज्ञानासाठी परदेशी पुरवठादारांवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे.

शास्त्रज्ञांना सुमारे २२५ ते २०१ दशलक्ष वर्षांपूर्वीच्या लेट ट्रायसिक काळात, सध्याच्या अमेरिकेत राहणाऱ्या प्राचीन सरपटणाऱ्या प्राण्यांचा एक नवीन प्रकार सापडला आहे. वॉशिंग्टन विद्यापीठ आणि सिएटलमधील बर्क म्युझियम ऑफ नॅचरल हिस्ट्री अँड कल्चरमधील जीवाश्मशास्त्रज्ञांनी हा शोध लावला. अ‍ॅरिझोनाचे पेट्रीफाइड फॉरेस्ट नॅशनल पार्क हे भरपूर जीवाश्म लाकूड आणि प्रागैतिहासिक अवशेषांसाठी ओळखले जाते आणि तेथे या प्रजातींचे जीवाश्म सापडले. या अभ्यासातून आपल्याला सुरुवातीच्या आर्कोसॉर कसे उत्क्रांत झाले आणि सुरुवातीच्या डायनासोरच्या काळात किती वेगवेगळ्या प्रकारचे सरपटणारे प्राणी राहत होते याबद्दल नवीन माहिती मिळते.

Current Affairs 09 March 2026

भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी दिल्ली मेट्रोच्या दोन नवीन मार्गांचे उद्घाटन केले. त्यापैकी एक भारतातील पहिली पूर्णपणे कार्यरत “रिंग मेट्रो” आहे. शहराच्या सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेसाठी ही एक मोठी सुधारणा होती. पिंक लाईनचा मजलिस पार्क-मौजपूर-बाबरपूर कॉरिडॉर आणि मॅजेन्टा लाईनचा दीपाली चौक-मजलिस पार्क विस्तार हे दोन्ही उद्घाटनाचा भाग आहेत. या विस्तारामुळे उत्तर आणि ईशान्य दिल्ली दरम्यान प्रवास करणे खूप सोपे होईल आणि त्यामुळे मेट्रो व्यवस्था देखील मजबूत होईल.

कॅनडातील वॉटरलू विद्यापीठातील संशोधकांनी केवळ सूर्यप्रकाशाचा वापर करून प्लास्टिक कचऱ्याचे व्हिनेगरमधील मुख्य घटक असलेल्या अ‍ॅसिटिक अ‍ॅसिडमध्ये रूपांतर करण्याचा एक नवीन मार्ग शोधून काढला आहे. या यशामुळे आपल्याला प्लास्टिक प्रदूषणाचा सामना करण्याचा एक चांगला मार्ग मिळतो आणि त्याचबरोबर उद्योगासाठी उपयुक्त रसायन देखील तयार होते. ही पद्धत प्रकाशामुळे सुरू होणाऱ्या रासायनिक अभिक्रियेचा वापर करते ज्यामुळे प्लास्टिकचे पदार्थ खूप उच्च तापमान किंवा धोकादायक रसायनांची आवश्यकता न पडता उपयुक्त संयुगांमध्ये मोडतात.

पोर्तुगालमधील टोरेस वेद्रास येथील सांताक्रूझ बीचच्या कड्यावर, शास्त्रज्ञांना सुमारे १५० दशलक्ष वर्षे जुने दहा डायनासोर अंडी असलेले एक दुर्मिळ घरटे सापडले आहे. या शोधामुळे आपल्याला अप्पर जुरासिक काळातील जीवनाबद्दल महत्त्वाची माहिती मिळते. टॉरेस वेद्रास नॅचरल हिस्ट्री सोसायटीचा भाग असलेल्या सेंटर फॉर रिसर्च इन पॅलेओबायोलॉजी अँड पॅलेओइकोलॉजी (Ci2Paleo) येथील संशोधक कार्लोस नॅटारियो यांना हे घरटे सापडले. या शोधामुळे आपल्याला डायनासोरचे पुनरुत्पादन कसे झाले आणि त्या भागात फार पूर्वी अस्तित्वात असलेल्या परिसंस्थांबद्दल अधिक माहिती मिळते.

इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी गुवाहाटी (IIT-G) आणि यूकेमधील कोव्हेंट्री युनिव्हर्सिटी ग्रुप (CUG) यांनी आरोग्यसेवा आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेमध्ये आंतरराष्ट्रीय संशोधन सहकार्य सुधारण्यासाठी सामंजस्य करार (MoU) वर स्वाक्षरी केली आहे. या कराराचे उद्दिष्ट शैक्षणिक गतिशीलता, संयुक्त संशोधन प्रकल्प आणि विद्यार्थी एकत्र काम करू शकतील अशा पदवी कार्यक्रमांना प्रोत्साहन देणे आहे. नवीन तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात, विशेषतः आधुनिक आरोग्यसेवा प्रणालींमध्ये एआयचा वापर कसा करता येईल यामध्ये भारत आणि यूकेमधील सहकार्य वाढवण्यासाठी ही भागीदारी एक मोठे पाऊल आहे.

१९६५ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धातील एक सन्मानित नायक आणि वीर चक्र प्राप्त लान्स हवालदार के. जी. जॉर्ज (निवृत्त) यांचे वयाच्या ९५ व्या वर्षी केरळमध्ये निधन झाले. वयाच्या कारणामुळे आरोग्याच्या समस्यांमुळे त्यांचे कोट्टायम येथील घरी निधन झाले. दुसऱ्या महायुद्धात भारतीय सैन्यात सेवा करताना त्यांनी दाखवलेल्या शौर्य आणि समर्पणाबद्दल, विशेषतः शत्रूच्या मोठ्या हल्ल्यांदरम्यान संपर्काच्या महत्त्वाच्या मार्ग खुल्या ठेवल्याबद्दल, लोक जॉर्जबद्दल खूप आदर बाळगत होते.

मध्य इटलीतील पुरातत्वशास्त्रज्ञांना सुमारे २,६०० वर्षे जुनी सीलबंद एट्रस्कन कबर सापडली आहे. ही कबर आपल्याला रोमच्या खूप आधी अस्तित्वात असलेल्या एका प्राचीन संस्कृतीबद्दल दुर्मिळ माहिती देते. सॅन गिउलियानो पुरातत्व स्थळावर, पुरातत्वशास्त्रज्ञांना एक दफन कक्ष सापडला ज्यामध्ये चार लोकांचे अवशेष आणि प्राचीन अंत्यसंस्कार विधींमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या शंभराहून अधिक कलाकृती ठेवल्या गेल्या. संशोधकांना आता सुरुवातीच्या एट्रस्कन दफनविधीच्या रीतिरिवाजांबद्दल आणि सामाजिक संरचनांबद्दल जाणून घेण्याची दुर्मिळ संधी आहे कारण शेकडो वर्षांपासून या कबरीला त्रास देण्यात आलेला नाही.

केंद्र सरकारने देशभरात “सरपंच पती” ही प्रथा थांबवण्यासाठी सोशल मीडिया मोहीम सुरू केली आहे, ज्यामध्ये पुरुष नातेवाईक गावातील सरकारमध्ये निवडून आलेल्या महिला नेत्यांची जबाबदारी घेतात. पंचायती राज मंत्रालयाने (MoPR) महिला सरपंचांना अधिक अधिकार देण्यासाठी आणि लोकांना तळागाळातील प्रशासनात सहभागी होणे सोपे करण्यासाठी “से नो टू प्रॉक्सी सरपंच” नावाची मोहीम सुरू केली. हा प्रकल्प आंतरराष्ट्रीय महिला दिनापासून सुरू होतो आणि १८ मार्चपर्यंत चालेल.

अहमदाबाद येथील नरेंद्र मोदी स्टेडियमवर झालेल्या सामन्यात भारताने न्यूझीलंडला ९६ धावांनी पराभूत करून ऐतिहासिक पद्धतीने आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२६ जिंकला. या विजयाने भारताला तिसरे टी२० विश्वचषक विजेतेपद मिळवून दिले आणि यशस्वीरित्या विजेतेपद राखणारा तो पहिला संघ बनला. संपूर्ण स्पर्धेत भारताच्या दमदार खेळावरून दिसून आले की आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटच्या सर्वात लहान स्वरूपात सामने जिंकण्यात ते किती खोल, शिस्तबद्ध आणि सातत्यपूर्ण आहेत.

Current Affairs 07 March 2026

मुंबईतील ससून डॉकचे अपग्रेडेशन करण्यासाठी आणि ते हायटेक आणि पर्यावरणासाठी चांगले असलेल्या मासेमारी बंदरात रूपांतरित करण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारने तीन फिनिश कंपन्यांसोबत सामंजस्य करार (एमओयू) केला आहे. भारतातील सर्वात जुन्या आणि महत्त्वाच्या मासेमारी बंदरांपैकी एकाचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी महाराष्ट्र मत्स्यव्यवसाय विकास महामंडळाने पायाभूत सुविधा, कचरा व्यवस्थापन आणि नवीन प्रणाली सुरू करून करारावर स्वाक्षरी केली आहे.

इराणविरुद्ध सुरू असलेल्या युद्धात अमेरिकेने आपल्या लष्करी रणनीतीत मोठ्या प्रमाणात बदल करण्याचे म्हटले आहे. अमेरिकेचे संरक्षण सचिव पीट हेगसेथ म्हणाले की, काही दिवसांच्या कारवाईनंतर इराणी हवाई संरक्षण प्रणाली खूपच कमकुवत झाली आहे. यामुळे, अमेरिकन सैन्य ५००, १,००० आणि २००० पौंड वजनाचे अचूक-मार्गदर्शित गुरुत्वाकर्षण बॉम्ब वापरण्याची योजना आखत आहे. या हालचालीवरून असे दिसून येते की हवाई श्रेष्ठता मिळवल्यानंतर सैन्य लांब पल्ल्याच्या “स्टँड-ऑफ” शस्त्रांचा वापर करण्यापासून ते थेट हवाई बॉम्बस्फोटाकडे जात आहे.

1990 ते 2023 या कालावधीतील ग्लोबल बर्डन ऑफ डिसीज, इंज्युरीज अँड रिस्क फॅक्टर्स स्टडी (GBD) च्या अलीकडील अभ्यासात असे आढळून आले आहे की आशिया-पॅसिफिक प्रदेशात भारत आणि चीनमध्ये सर्वाधिक चयापचय रोग आहेत. “मेटाबॉलिझम” या पीअर-रिव्ह्यूड जर्नलने हा अभ्यास प्रकाशित केला आहे, ज्यामध्ये २०३० पर्यंतच्या वर्षांसाठीचे अंदाज देखील समाविष्ट आहेत. संशोधकांनी अपंगत्व-समायोजित जीवन वर्षे (DALYs) आणि संपूर्ण क्षेत्रातील प्रमुख चयापचय रोगांशी संबंधित मृत्यू आणि जोखीम घटक यासारख्या महत्त्वाच्या घटकांचा विचार केला.

देशभरातील महत्त्वाकांक्षी जिल्हे आणि ब्लॉक्समध्ये आरोग्य आणि पोषण कार्यक्रम सुधारण्यासाठी, नीती आयोगाने युनिसेफ इंडियासोबत एक स्टेटमेंट ऑफ इंटेंट (SOI) वर स्वाक्षरी केली आहे. दोन्ही संस्थांचे कौशल्य आणि संसाधने एकत्रित करून, भागीदारी ज्या भागात पुरेशी मदत मिळत नाही अशा भागात माता आणि मुलांचे पोषण सुधारण्याची आशा करते. या करारावरून असे दिसून येते की सरकार अजूनही डेटावर आधारित आणि एकत्रितपणे काम करणाऱ्या प्रकल्पांद्वारे महत्त्वाच्या क्षेत्रातील विकासात्मक अंतर भरून काढण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहे.

पहिले खेलो इंडिया ट्रायबल गेम्स (KITG) २५ मार्च ते ६ एप्रिल दरम्यान छत्तीसगडमध्ये होणार आहेत. ही क्रीडा स्पर्धा रायपूर, जगदलपूर आणि सरगुजा या तीन शहरांमध्ये होणार आहे. भारतातील आदिवासी समुदायांना खेळांमध्ये सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करणे हे त्याचे उद्दिष्ट आहे. केंद्रीय युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्री मनसुख मांडवीय यांनी ही घोषणा केली आणि सांगितले की, देशभरातील खेळांमध्ये अधिकाधिक लोकांना सहभागी करून घेण्याच्या मोठ्या प्रयत्नांचा हा एक भाग आहे.

राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी अनेक भारतीय राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांच्या राज्यपाल आणि उपराज्यपालांमध्ये मोठ्या प्रमाणात बदलांची घोषणा केली आहे. नियुक्त्यांमध्ये बदल्या, नवीन नोकऱ्या आणि राजीनामा स्वीकारणे यांचा समावेश आहे. यावरून असे दिसून येते की अनेक प्रदेशांचे प्रशासकीय नेतृत्व बदलत आहे.

२७ फेब्रुवारी रोजी संपलेल्या आठवड्यात भारताच्या परकीय चलन साठ्याने ७२८.४९ अब्ज डॉलर्सचा नवा उच्चांक गाठला आहे, असे रिझर्व्ह बँकेने (RBI) म्हटले आहे. ४.८८५ अब्ज डॉलर्सची ही वाढ दर्शवते की देशाचा बाह्य आर्थिक साठा वेगाने वाढत आहे. ही वाढ मुख्यतः सोन्याच्या साठ्याच्या मूल्यात झालेल्या मोठ्या वाढीमुळे झाली आहे, जे भारताच्या साठ्याला चालना देण्यासाठी सोने किती महत्त्वाचे आहे हे दर्शवते.

इंडोनेशियाने एक नवीन नियम जाहीर केला आहे जो 16 वर्षांखालील मुलांसाठी सोशल मीडिया वापरणे कठीण करेल. 28 मार्चपासून लागू होणारे हे धोरण मुलांना सायबरबुलिंग, पॉर्न, फसवणूक आणि ऑनलाइन जास्त वेळ घालवणे यासारख्या ऑनलाइन धोक्यांपासून सुरक्षित ठेवण्यासाठी आहे. सोशल मीडियाचा मुलांवर कसा परिणाम होतो याबद्दलच्या चिंतेला सरकार प्रतिसाद देत असल्याने, या निर्णयामुळे इंडोनेशिया अशा देशांच्या गटात समाविष्ट झाला आहे जे मुलांसाठी डिजिटल डिव्हाइस वापरणे कठीण करत आहेत.

Current Affairs 06 March 2026

भारताने जागतिक व्यापार संघटनेत (WTO) एक मसुदा मंत्रीस्तरीय घोषणापत्र सादर केले आहे ज्यामध्ये विकसनशील आणि कमी विकसित देशांना प्रगत तंत्रज्ञान पाठवण्यासाठी अधिक मजबूत आश्वासने देण्याची मागणी केली आहे. हा प्रस्ताव WTO च्या १४ व्या मंत्रीस्तरीय परिषदेपूर्वी (MC14) पाठवण्यात आला होता, जो २६ ते २९ मार्च दरम्यान कॅमेरूनमधील याउंडे येथे होणार आहे. नवी दिल्ली म्हणते की तंत्रज्ञानातील तफावतीमुळे विकसनशील अर्थव्यवस्थांना जागतिक व्यापारात स्पर्धा करणे आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेतून जास्तीत जास्त फायदा मिळवणे कठीण होते.

जपानने पार्किन्सन रोगासाठी एक क्रांतिकारी स्टेम-सेल थेरपीला मान्यता दिली आहे, जी पुनर्जन्मात्मक औषधांमध्ये एक मोठे पाऊल आहे. जपानी सरकारने गंभीर हृदयविकाराच्या विफलतेसाठी देखील अशाच प्रकारच्या उपचारांना मान्यता दिली आहे. यामुळे ते जगातील पहिले वैद्यकीय उत्पादने बनू शकतात जी विक्रीसाठी उपलब्ध आहेत. काही महिन्यांत रुग्णांना हे उपचार उपलब्ध होतील, यावरून असे दिसून येते की जपान अत्याधुनिक बायोमेडिकल संशोधनात कसे आघाडीवर होत आहे.

२०२७ च्या जनगणनेसाठी नवीन डिजिटल साधने आणि शुभंकर लाँच करून भारताने पहिल्या पूर्णपणे डिजिटल लोकसंख्या जनगणनेच्या दिशेने एक मोठे पाऊल टाकले आहे. केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी नवी दिल्ली येथे या योजनांची घोषणा केली, ज्यामुळे जगातील सर्वात मोठ्या गणना कार्यक्रमाच्या तयारीला सुरुवात झाली. जनगणनेत देशभरातील तीस लाखांहून अधिक गणनाकार, पर्यवेक्षक आणि अधिकारी काम करतील. गोष्टी अधिक अचूक, कार्यक्षम आणि खुल्या करण्यासाठी नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर देखील केला जाईल.

हैदराबादमधील स्कायरूट एरोस्पेस ही एक नवीन कंपनी आहे जी भारताचे पहिले खाजगीरित्या निर्मित रॉकेट विक्रम-१ लाँच करण्याची तयारी करत आहे, जे अंतराळात जाणार आहे. भारताच्या खाजगी अंतराळ उद्योगासाठी ही एक मोठी गोष्ट आहे. हे मिशन भारताच्या वाढत्या व्यावसायिक अवकाश परिसंस्थेसाठी एक मोठे पाऊल आहे. लवचिक आणि कमी किमतीच्या उपग्रह प्रक्षेपण सेवा देऊ इच्छिणारे स्टार्टअप्स या वाढीला चालना देत आहेत. इस्रोचे दोन माजी अभियंते, पवन कुमार चंदना आणि नागा भरत डाका यांनी २०१८ मध्ये स्कायरूटची सुरुवात केली. कंपनीला फक्त लहान उपग्रहांसाठी असलेल्या प्रक्षेपणांसाठी ओळखले जायचे आहे.

रायसीना संवादाचा भाग म्हणून पहिली रायसीना सायन्स डिप्लोमसी इनिशिएटिव्ह (SDI) ५ मार्च २०२६ रोजी नवी दिल्लीतील भारत मंडपम येथे झाली. भारत सरकारच्या प्रधान वैज्ञानिक सल्लागार कार्यालय आणि ऑब्झर्व्हर रिसर्च फाउंडेशन (ORF) या दोघांनीही या प्रकल्पाची सुरुवात केली. जागतिक समस्या सोडवण्यासाठी आणि नवीन तंत्रज्ञानाशी जुळवून घेण्यासाठी विज्ञान डिप्लोमसी कशी अधिक महत्त्वाची होत आहे यावर चर्चा करण्यासाठी जगभरातील शीर्ष शास्त्रज्ञ, राजनयिक, नवोन्मेषक आणि धोरण तज्ञांना एकत्र आणले.

बेंगळुरू येथील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स (IISc) ने मेंदूचे कार्य सुधारण्यासाठी किंवा पुनर्संचयित करण्यासाठी न्यूरोमॉर्फिक हार्डवेअर आणि AI अल्गोरिदम एकत्रित करणारे ब्रेन को-प्रोसेसर बनवण्यासाठी एक मोठा “मूनशॉट” प्रकल्प सुरू केला आहे. इन्फोसिसचे सह-संस्थापक क्रिस गोपालकृष्णन आणि सुधा गोपालकृष्णन यांनी सुरू केलेला प्रतीक्षा ट्रस्ट या प्रकल्पाला पाठिंबा देतो. भागीदारी अधिकृत करण्यासाठी सामंजस्य करारावर स्वाक्षरी करण्यात आली तेव्हा IISc चे वरिष्ठ नेते आणि संशोधक उपस्थित होते.

आयबीएमने त्यांच्या इंडिया सिस्टम्स डेव्हलपमेंट लॅब (आयएसडीएल) च्या कॅम्पसमध्ये भारतातील पहिले इन्फ्रास्ट्रक्चर इनोव्हेशन सेंटर उघडले आहे. संगम इन्फ्रास्ट्रक्चर इनोव्हेशन सेंटरचे उद्दिष्ट भारताला अत्याधुनिक पायाभूत सुविधा अभियांत्रिकी आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) संशोधनासाठी एक मजबूत केंद्र बनवणे आहे. सुरक्षित आणि वाढू शकणाऱ्या एआय-चालित प्रणालींच्या निर्मितीला गती देऊन हे केंद्र भारतीय व्यवसायांना आणि जागतिक बाजारपेठांना मदत करेल अशी अपेक्षा आहे.

महिला उद्योजकांसाठीच्या herSTART कार्यक्रमाच्या पाचव्या आवृत्तीची सुरुवात गुजरातचे मुख्यमंत्री भूपेंद्र पटेल यांनी अहमदाबाद येथील गुजरात विद्यापीठात केली. या कार्यक्रमात एका नवीन संशोधन उद्यानाचे उद्घाटन देखील करण्यात आले जे राज्याच्या नवोन्मेष परिसंस्थेच्या वाढीस मदत करेल. गुजरात विद्यापीठ स्टार्टअप आणि उद्योजकता परिषद हा कार्यक्रम चालवते, जो महिलांच्या नेतृत्वाखालील स्टार्टअप्सना बाजारपेठेत प्रवेश, मार्गदर्शन आणि उष्मायन देऊन मदत करतो.

Current Affairs 05 March 2026

केंद्रीय रसायने आणि खते मंत्री जे. पी. नड्डा यांनी अर्थसंकल्पात मोठे बदल करून भारताच्या जैव-औषध आणि रासायनिक उद्योगांना अधिक मजबूत करण्यासाठी सरकार कसे काम करत आहे याबद्दल सांगितले. “शाश्वत आणि आर्थिक विकास मजबूत करणे” या विषयावरील अर्थसंकल्पानंतरच्या वेबिनारमध्ये ते म्हणाले की, बायो-फार्मा शक्तीसाठी राखून ठेवलेले १३,००० कोटी रुपये आणि तीन समर्पित रासायनिक उद्यानांची उभारणी हे दर्शवते की भारत त्याच्या औद्योगिक आणि आरोग्यसेवा भविष्यात दीर्घकालीन गुंतवणूक करत आहे. हा प्रकल्प विकसित भारतच्या मोठ्या उद्दिष्टांशी जुळतो आणि उच्च-मूल्याच्या औषध आणि रासायनिक उत्पादनासाठी जागतिक बाजारपेठेत भारताला अधिक स्पर्धात्मक बनवण्याचे उद्दिष्ट ठेवतो.

महाराष्ट्रातील पालघर जिल्ह्यातील एका रासायनिक कारखान्यात धोकादायक ऑलियम वायूची मोठी गळती झाल्याने घबराट पसरली आणि सुरक्षेचा उपाय म्हणून अधिकाऱ्यांना २,६०० हून अधिक लोकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवावे लागले. ही घटना मुंबईच्या बाहेरील बोईसर एमआयडीसी औद्योगिक क्षेत्रातील भगेरिया इंडस्ट्रीज लिमिटेडच्या युनिटमध्ये घडली. जोरदार वाऱ्यांमुळे मोठ्या भागात पांढरे धुराचे दाट ढग पसरले, ज्यामुळे पाच किलोमीटरच्या परिघातील ठिकाणी परिणाम झाला आणि सार्वजनिक सुरक्षेबाबत चिंता निर्माण झाली.

व्हिजन २०४७ च्या चौकटीअंतर्गत, भारताचे केंद्रीय संस्कृती आणि पर्यटन मंत्री गजेंद्र सिंह शेखावत यांनी जागतिक स्तरावर स्पर्धात्मक, शाश्वत आणि समुदायावर लक्ष केंद्रित करणारी पर्यटन स्थळे निर्माण करण्याच्या देशाच्या वचनबद्धतेवर भर दिला. २०२६ मध्ये बर्लिन येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या पर्यटन मंत्र्यांच्या शिखर परिषदेत त्यांनी जबाबदार आणि समावेशक पर्यटन वाढीसाठी भारताच्या योजनेबद्दल बोलले. मंत्री म्हणाले की देशाचे पर्यटन धोरण “जबाबदारीसह वाढ” या कल्पनेवर आधारित आहे, म्हणजेच आर्थिक वाढ पर्यावरणाचे रक्षण आणि संस्कृतीचे जतन करून संतुलित असावी.

अमेरिका-इस्रायलच्या संयुक्त हल्ल्यात वडिलांचा मृत्यू झाल्यानंतर इराणचे दीर्घकाळचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खमेनी यांचे पुत्र मोज्तबा होसेनी खमेनी हे पुढचे सर्वोच्च नेते असतील असे वृत्त आहे. अहवालात म्हटले आहे की इराणच्या शक्तिशाली तज्ञांच्या सभेने मोज्तबा यांची निवड केली आहे, ज्यामुळे त्यांना या प्रदेशातील वाढत्या तणावाच्या काळात इराणच्या राजकीय आणि धार्मिक नेतृत्वाचे प्रमुख बनवले आहे.

जर्मनीतील लोअर सॅक्सनी येथील शोनिंगेन पुरातत्व स्थळी, शास्त्रज्ञांना सुमारे २००,००० वर्षे जुनी अनुवांशिक सामग्री सापडली. प्राचीन डीएनए कुठे राहू शकते याबद्दल शास्त्रज्ञांनी बराच काळ विचार केलेल्या गोष्टींविरुद्ध हा शोध आहे. संशोधकांना असे वाटायचे की इतके जुने अनुवांशिक सामग्री फक्त पर्माफ्रॉस्ट किंवा खोल गुहांसारख्या अतिशय थंड ठिकाणी ठेवता येते. परंतु नुकताच सापडलेला डीएनए हजारो वर्षांपासून हवेसाठी आणि बदलत्या हवामानासाठी उघड्या असलेल्या गाळात राहत होता. “नेचर इकोलॉजी अँड इव्होल्यूशन” मध्ये प्रकाशित झालेल्या या अभ्यासात असे म्हटले आहे की प्राचीन डीएनए विशिष्ट रासायनिक परिस्थितीत शक्य वाटले त्यापेक्षा जास्त काळ अबाधित राहू शकतो.

२० वर्षांहून अधिक काळ, लडाखच्या दुर्गम मुध खोऱ्यात रडी शेल्डक आणि त्यांच्या पिल्लांचे संरक्षण करण्यासाठी समुदायाच्या नेतृत्वाखालील एक उल्लेखनीय संवर्धन प्रयत्न केला जात आहे. दर उन्हाळ्यात, गावकरी एक अनोखी नैसर्गिक घटना पाहतात: रडी शेल्डकची एक जोडी त्यांच्या पिल्लांना दरीपासून सिंधू नदीपर्यंतच्या लांब प्रवासाला घेऊन जाते. पालक पक्षी पांढऱ्या आणि काळ्या रंगाच्या पांढऱ्या रंगाने झाकलेल्या लहान पिल्लांना खडबडीत भूभागातून घेऊन जातात आणि सहसा तीन ते सहा तासांचा प्रवास करतात.

महाराष्ट्रातील जालना येथील ऐतिहासिक हत्ती रिसाला मिरवणुकीने होळी सणाच्या दुसऱ्या दिवशी धुलिवंदनाच्या दिवशी उत्साही कार्यक्रमांसह आपले १३८ वे वर्ष साजरे केले. शहरातील विविध भागातील लोक मुख्य रस्त्यांवरील पारंपारिक मिरवणूक पाहण्यासाठी बाहेर पडले. ही मिरवणूक सामुदायिक सहभाग आणि सौहार्दाचे एक प्रमुख प्रतीक आहे. ती त्याच्या सांस्कृतिक महत्त्व आणि उत्सवाच्या भावनेसाठी ओळखली जाते. ती या प्रदेशाच्या खोलवर रुजलेल्या वारशाचे प्रतिबिंब आहे.

४ मार्च २०२६ रोजी, ज्येष्ठ पत्रकार आणि पद्मभूषण पुरस्कार विजेते हरकिशन सिंग (एचके) दुआ यांचे ८८ व्या वर्षी नवी दिल्ली येथे निधन झाले. त्यांच्या कुटुंबीयांनी सांगितले की, आजारी पडल्यानंतर ते जवळजवळ तीन आठवड्यांपासून एका खाजगी रुग्णालयात उपचार घेत होते. ५ मार्च रोजी, नवी दिल्लीतील लोधी रोड स्मशानभूमीत त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार केले जातील.

Current Affairs 03 March 2026

केंद्रीय अर्थ आणि कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्री यांनी २०२६-२७ च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात केलेल्या घोषणेनुसार, केंद्रीय अप्रत्यक्ष कर आणि सीमाशुल्क मंडळाने (CBIC) विश्वसनीय उत्पादकांसाठी एक नवीन सुविधा उपाय जोडला आहे. या कार्यक्रमामुळे पात्र उत्पादक आयातदार (EMI) नावाच्या आयातदारांच्या एका नवीन गटाला नंतर त्यांचे सीमाशुल्क भरण्याची परवानगी मिळते. २८ फेब्रुवारी २०२६ च्या परिपत्रक क्रमांक ०८/२०२६-कस्टम्समध्ये सविस्तर सूचना देण्यात आल्या आहेत.

अल्कलाइन हायड्रॉलिसिस, ज्याला पाण्यातील अंत्यसंस्कार म्हणूनही ओळखले जाते, आता स्कॉटलंडमध्ये कायदेशीर आहे, ज्यामुळे ते असे करणारा यूकेमधील पहिला देश बनला आहे. हा बदल अंत्यसंस्कार कायद्यातील एक मोठे पाऊल आहे आणि १९०२ मध्ये स्कॉटलंडमध्ये अंत्यसंस्कार कायदेशीर झाल्यानंतरचा हा सर्वात मोठा बदल आहे. स्कॉटिश संसदेने नवीन नियमांना मान्यता दिली कारण अधिकाधिक लोकांना मरण्यासाठी पर्यावरणपूरक मार्ग हवे होते.

२०२६ च्या पहिल्या दोन महिन्यांत ५७ दात्यांनी – जवळजवळ दिवसाला एक देणगी – मृत्यूनंतर अवयवदान करण्यात तामिळनाडू हे भारतातील अव्वल राज्य असल्याचे पुन्हा एकदा दाखवून दिले आहे. तमिळनाडूचे प्रत्यारोपण प्राधिकरण (ट्रान्स्टन) या कार्यक्रमाचे प्रभारी आहे. त्यांनी गेल्या २० वर्षांत एक संरचित आणि खुली प्रणाली तयार केली आहे. अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की समन्वित प्रशासन, सार्वजनिक विश्वास आणि तंत्रज्ञानाचा वापर यामुळे ही सतत वाढ होत आहे.

केनियाचे पंतप्रधान कॅबिनेट सचिव मुसालिया मुदावादी ५ ते ७ मार्च दरम्यान नवी दिल्लीत होणाऱ्या ११ व्या रायसीना संवादासाठी असतील, जो भू-राजकीय आणि भू-अर्थशास्त्रावरील भारताचा सर्वोच्च परिषद आहे. त्यांच्या भेटीवरून असे दिसून येते की नैरोबी भारतासोबतचे राजनैतिक आणि आर्थिक संबंध मजबूत करू इच्छिते आणि केनियाला आफ्रिकेतील एक प्रमुख प्रवेश बिंदू बनवू इच्छिते. मुदावादी केनियाच्या परराष्ट्र धोरणाच्या उद्दिष्टांबद्दल आणि दोन्ही देशांमधील व्यापार, गुंतवणूक आणि सहकार्य वाढवण्यासाठी काम करण्याची अपेक्षा करतात.

The Bureau of Energy Efficiency (BEE), which is part of the Ministry of Power, held its 25th Foundation Day at the India Habitat Centre in New Delhi. Senior policymakers, state representatives, and people from the sector were there. Shri Manohar Lal, the Cabinet Minister for Power and Housing & Urban Affairs, was the Chief Guest at the event. Shri Pankaj Agarwal, the Secretary (Power), gave the main speech.

शास्त्रज्ञांना पृथ्वीवरील सर्वात जुन्या प्राण्यांचे जीवाश्म ५४१ दशलक्ष वर्षांहून अधिक जुन्या खडकांमध्ये सापडले आहेत. हे गुंतागुंतीच्या जीवनाच्या कालखंडाला मागे ढकलते. या शोधावरून असे दिसून येते की कॅम्ब्रियन स्फोटाच्या खूप आधी, मऊ शरीराचे समुद्री स्पंज हे पृथ्वीच्या महासागरात राहणारे पहिले प्राणी होते. परिणामांवरून असे दिसून येते की आधुनिक स्पंजमध्ये आढळणारे काही जैविक गुणधर्म या जुन्या जीवांमध्ये देखील होते.

“शाश्वत विकास उद्दिष्टांसाठी (SDGs) जपान-भारत सहकारी कृती कार्यक्रमाच्या प्रोत्साहनासाठी प्रकल्प” च्या दुसऱ्या टप्प्यासाठी जपान आंतरराष्ट्रीय सहकार्य संस्था (JICA) आणि NITI आयोग यांनी चर्चा रेकॉर्ड (RoD) वर स्वाक्षरी केली.

रक्त संक्रमणाद्वारे पसरणाऱ्या संसर्गांना प्रतिबंधित करण्याच्या मागणीसाठी दाखल केलेल्या जनहित याचिकेला (पीआयएल) उत्तर देताना, सर्वोच्च न्यायालयाने सरकारी रुग्णालयांमध्ये न्यूक्लिक अॅसिड अॅम्प्लिफिकेशन टेस्टिंग (एनएटी) लागू करण्यासाठी आवश्यक असलेला खर्च, व्यवहार्यता आणि पायाभूत सुविधांबद्दल संपूर्ण माहिती मागितली आहे.