Current Affairs 04 February 2026

फेब्रुवारी २०२६ मध्ये, इलॉन मस्क हे पृथ्वीवरील 800 अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त संपत्ती असलेले पहिले व्यक्ती बनले. यामुळे जगातील सर्वात श्रीमंत लोकांच्या क्रमवारीत बदल झाला. मस्कच्या मुख्य व्यवसायांच्या मोठ्या पुनर्रचनेनंतर ही वाढ झाली, ज्यामुळे आधुनिक युगातील सर्वात शक्तिशाली उद्योजक म्हणून त्यांचा दर्जा अधिक दृढ झाला आणि अवकाश, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि भांडवली बाजार हे कसे अधिकाधिक समान होत आहेत हे दिसून आले.

व्यापाराच्या बाबतीत भारत आणि चीन पुन्हा एकत्र येत आहेत, आणि २०२५ मध्ये दोन्ही देशांमधील व्यापार विक्रमी उच्चांकावर पोहोचला आहे. हा महत्त्वाचा टप्पा दर्शवतो की, अनेक वर्षांच्या राजनैतिक तणावानंतर संबंध हळूहळू सुधारत आहेत आणि आशियातील दोन सर्वात मोठ्या अर्थव्यवस्थांमधील व्यापारही वाढत आहे. चिनी अधिकाऱ्यांनी या प्रगतीला ‘सुधारणेची एक नवीन पातळी’ म्हटले आहे, जे दर्शवते की दोन्ही देशांमधील संबंधांच्या स्थितीबद्दल ते सावधपणे आशावादी आहेत.

भारताने देशातच तयार केलेल्या, पुराव्यांवर आधारित फुफ्फुसांच्या कर्करोगाच्या उपचारांसाठीच्या मार्गदर्शक तत्त्वांचा पहिला संच जारी करून, कर्करोगाच्या उपचारांना अधिक एकसमान बनवण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल टाकले आहे. जागतिक कर्करोग दिनापूर्वी हे आराखडा प्रसिद्ध करण्यात आला असून, त्याचा उद्देश लवकर निदान सुधारणे, उपचारांमधील त्रुटी दूर करणे आणि सार्वजनिक व खाजगी दोन्ही आरोग्य सेवा प्रणालींमध्ये रुग्ण-केंद्रित काळजी उपलब्ध होईल याची खात्री करणे हा आहे.

संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेने (DRDO) सॉलिड फ्यूल डक्टेड रॅमजेट (SFDR) तंत्रज्ञानाचे यशस्वी प्रदर्शन केले आहे, जे भारताच्या प्रगत क्षेपणास्त्र प्रणोदन प्रणालीसाठी एक मोठे पाऊल आहे. ही चाचणी भारताची लांब पल्ल्याची हवेतून हवेत मारा करणारी क्षेपणास्त्रे अधिक शक्तिशाली बनवण्यासाठी आणि हवाई युद्धात भारताला आघाडी मिळवून देण्यासाठी एक अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल आहे.

ऑक्टेनएआयचे सीईओ मॅट श्लिच्ट यांनी तयार केलेले ‘मोल्टबुक’ हे नवीन प्लॅटफॉर्म, यंत्रे एकमेकांशी कशी संवाद साधू शकतात याच्या सर्वात मोठ्या थेट चाचण्यांपैकी एक म्हणून जगभरात खूप लक्ष वेधून घेत आहे. मोल्टबुक हे केवळ एआय एजंट्ससाठी असलेले एक सोशल नेटवर्क आहे. ते बॉट्सना कोणत्याही मानवी मदतीशिवाय किंवा हस्तक्षेपाशिवाय एकमेकांशी बोलण्याची परवानगी देते.

भारताने भारत कंटेनर शिपिंग लाइन (BCSL) स्थापन करण्यासाठी एका करारावर स्वाक्षरी केली आहे. ही एक पूर्णपणे एकात्मिक आणि आत्मनिर्भर कंटेनर परिसंस्था निर्माण करण्याच्या दिशेने एक धोरणात्मक पाऊल आहे. जागतिक व्यापाराचे प्रमाण वाढत असताना, सागरी लॉजिस्टिक्समध्ये सुधारणा करणे आणि परदेशी कंटेनर ऑपरेटर्सवरील अवलंबित्व कमी करणे या २०२६-२७ च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पाच्या उद्दिष्टाशी हा प्रकल्प सुसंगत आहे.

भारतीय रिझर्व्ह बँकेने विनय मुरलीधर टोंसे यांना येस बँकेचे नवीन व्यवस्थापकीय संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून तीन वर्षांसाठी पदभार स्वीकारण्यास मंजुरी दिली आहे. अनेक वर्षांच्या पुनर्रचनेनंतर स्थिरता आणि दीर्घकालीन वाढ साधण्याचा प्रयत्न करत असलेल्या या खाजगी क्षेत्रातील बँकेत नेतृत्वात मोठा बदल होत आहे.

वॉलमार्टने १ ट्रिलियन डॉलर्सचे बाजार भांडवल असलेली जगातील पहिली किरकोळ विक्रेता कंपनी बनून इतिहास रचला आहे. हे दर्शवते की कंपनी एका पारंपरिक बिग-बॉक्स चेनमधून तंत्रज्ञानावर आधारित ग्राहक क्षेत्रातील महाकाय कंपनीमध्ये कशी बदलली आहे. हा महत्त्वाचा टप्पा अशा वेळी गाठला गेला आहे, जेव्हा अर्थव्यवस्था महागाई, व्यापार शुल्क आणि अमेरिकन सरकारच्या अलीकडील शटडाउननंतरच्या अनिश्चिततेसारख्या समस्यांना तोंड देत आहे.

Current Affairs 03 February 2026

आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकाचा उपयुक्त कार्यकाळ संपत आल्यामुळे, खाजगी कंपन्या पृथ्वीच्या निम्न कक्षेत निर्माण होणारी पोकळी भरून काढण्यासाठी वेगाने पुढे येत आहेत. अमेरिकेतील ‘वास्ट स्पेस’ ही एक नवीन कंपनी ‘हेवन-१’ नावाचे एक छोटे व्यावसायिक अंतराळ स्थानक प्रक्षेपित करण्याच्या तयारीत आहे. सरकारी नियंत्रणाखालील कक्षीय पायाभूत सुविधेवरून खाजगी नियंत्रणाखालील सुविधेकडे होणारा हा एक मोठा बदल आहे.

मेलबर्नमधील ऑस्ट्रेलियन इंडियन कम्युनिटी सेंटरबाहेरून महात्मा गांधींचा एक कांस्य पुतळा चोरीला गेला आहे. यामुळे भारतीय समुदायामध्ये नाराजी आणि चिंतेचे वातावरण आहे. भारताने ऑस्ट्रेलियाला भेट दिलेल्या ४२६ किलो वजनाच्या या पुतळ्याच्या चोरीच्या घटनेमुळे पोलीस तपास सुरू झाला आहे. ऑस्ट्रेलियन अधिकारी आता सीसीटीव्ही फुटेजची बारकाईने तपासणी करत आहेत.

चेन्नई पहिल्यांदाच जागतिक सीफूड काँग्रेस (WSC) २०२६ चे आयोजन करण्यास सज्ज होत असल्याने, भारत जागतिक सीफूड मूल्य साखळीत एक मोठा खेळाडू बनणार आहे. दर दोन वर्षांनी होणारा हा जागतिक मंच मत्स्यव्यवसाय आणि मत्स्यपालनाशी संबंधित धोरणकर्ते, उद्योग नेते, शास्त्रज्ञ आणि नियामकांना एकत्र आणेल, ज्यामुळे सीफूड व्यापार, तंत्रज्ञान आणि शाश्वततेमध्ये भारताच्या वाढत्या नेतृत्वात एक महत्त्वपूर्ण टप्पा गाठला जाईल.

पंचायत प्रगती निर्देशांक (PAI) २.० मध्ये प्रथम क्रमांक पटकावल्यानंतर त्रिपुरा राज्य तळागाळातील प्रशासनामध्ये राष्ट्रीय स्तरावर अग्रणी बनले आहे. ही कामगिरी दर्शवते की राज्य विकेंद्रित शासन, पारदर्शकता आणि गावपातळीवर उत्तम सेवा वितरणाबद्दल किती गंभीर आहे. यामुळे संपूर्ण भारतात स्थानिक स्वशासनासाठी एक आदर्श निर्माण झाला आहे.

भारत आणि अमेरिकेने एका मोठ्या व्यापार कराराची घोषणा केली आहे, ज्यामुळे दोन्ही बाजूंनी आयात शुल्कात कपात होईल आणि दोन्ही देश एकमेकांशी व्यवसाय करण्याच्या पद्धतीत बदल होईल. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्याशी दूरध्वनीवरील संभाषणानंतर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी जाहीर केलेल्या या करारानुसार, भारतीय वस्तूंवरील अमेरिकेचे आयात शुल्क २५ टक्क्यांवरून १८ टक्क्यांपर्यंत तात्काळ प्रभावाने कमी करण्यात आले आहे.

पृथ्वी विज्ञानातील सर्वोच्च सन्मानांपैकी एक सन्मान अशा शास्त्रज्ञाला प्रदान करण्यात आला आहे, ज्यांनी हवामान बदलाविषयी लोकांच्या विचारसरणीत बदल घडवून आणला. भारतीय वंशाचे वायुमंडलीय शास्त्रज्ञ वीरभद्रन रामनाथन हे ८१ वर्षांचे असून, त्यांनी क्रॅफर्ड पारितोषिक जिंकले आहे, ज्याला अनेकदा ‘भूविज्ञानाचा नोबेल’ असे म्हटले जाते. त्यांच्या संशोधनाने हवामान विज्ञानाला एक नवीन दिशा दिली आणि जागतिक पर्यावरण धोरणांवर थेट प्रभाव टाकला.

भारतातील शास्त्रज्ञांनी एक सौरऊर्जेवर चालणारे ऊर्जा साठवणूक उपकरण तयार केले आहे, जे एकाच युनिटमध्ये ऊर्जा गोळा करू शकते आणि साठवू शकते. स्वच्छ, स्वयंपूर्ण ऊर्जा निर्माण करणाऱ्या तंत्रज्ञानासाठी हे एक मोठे पाऊल आहे. या नवीन कल्पनेमुळे खर्च कमी होण्याची, कार्यक्षमता वाढण्याची आणि विकेंद्रित ऊर्जा उपायांना, विशेषतः पोर्टेबल आणि ऑफ-ग्रिड उपयोगांसाठी, पाठिंबा मिळण्याची अपेक्षा आहे.

१६ ते २० फेब्रुवारी दरम्यान नवी दिल्लीत आयोजित होणारी ‘इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिट २०२६’ ही आतापर्यंतची कृत्रिम बुद्धिमत्तेवरील सर्वात मोठी जागतिक परिषद ठरणार आहे. हा कार्यक्रम दर्शवतो की जबाबदार, सर्वसमावेशक आणि परिणाम-केंद्रित कृत्रिम बुद्धिमत्तेसाठी जगभरातून अधिकाधिक पाठिंबा मिळत आहे. तसेच, ही परिषद जागतिक दृष्टिकोनाचे वास्तविक जगात कृतीत रूपांतर करण्यावरही लक्ष केंद्रित करते.

Current Affairs 02 February 2026

स्वच्छ भारत अभियानांतर्गत दहा वर्षांच्या प्रगतीमुळे, भारताने आपली शहरे स्वच्छ ठेवण्याच्या प्रयत्नांमध्ये एक नवीन टप्पा गाठला आहे. आता लक्ष जुन्या कचरा डेपोपासून मुक्ती मिळवण्यावर केंद्रित आहे. दीर्घकाळापासून साचलेले हे कचऱ्याचे ढिग पर्यावरणासाठी आणि सार्वजनिक आरोग्यासाठी हानिकारक आहेत. भारत सरकारने कचरा डेपो हटवण्याच्या प्रक्रियेला गती देण्यासाठी नोव्हेंबर २०२५ मध्ये ‘डम्पसाइट रिमेडिएशन ॲक्सिलरेटर प्रोग्राम (DRAP)’ सुरू केला. ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत ‘लक्ष्य: शून्य कचरा डेपो’ साध्य करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले होते.

केंद्र सरकार ९ मार्चपासून सुरू होणाऱ्या अर्थसंकल्पीय अधिवेशनाच्या दुसऱ्या टप्प्यात दिवाळखोरी आणि नादारी संहिता (दुरुस्ती) विधेयक, २०२५ संसदेत आणण्याची योजना आखत आहे. यामागील उद्देश भारताची दिवाळखोरी प्रणाली अधिक कार्यक्षम बनवून, विलंब कमी करून आणि तिला जागतिक सर्वोत्तम पद्धतींशी अधिक सुसंगत करून अधिक मजबूत करणे हा आहे.

भारतीय सेना आणि भारत-तिबेट सीमा पोलीस (आयटीबीपी) यांनी अरुणाचल प्रदेशमध्ये एकत्र प्रशिक्षण घेतले. दोन्ही दलांमध्ये उत्तम कार्यात्मक समन्वय साधण्याच्या दिशेने हे एक मोठे पाऊल आहे. ‘अग्नि परीक्षा’ नावाचा हा सहा दिवसांचा सराव १९ ते २४ जानेवारी दरम्यान पूर्व सियांग जिल्ह्यातील सिगार येथे पार पडला. दोन्ही दलांची एकत्र काम करण्याची आणि एकत्र लढण्याची क्षमता सुधारणे हे त्याचे उद्दिष्ट होते.

भारताने रामसर यादीत दोन नवीन स्थळांचा समावेश केला आहे, ज्यामुळे जगातील पाणथळ जागांच्या बाबतीत भारताचे स्थान अधिक उंचावले आहे. २ फेब्रुवारी २०२६ रोजी जागतिक पाणथळ दिवसानिमित्त, पर्यावरण संरक्षणाबाबत देश गंभीर असल्याचे यातून दिसून येते. केंद्रीय पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्री श्री भूपेंद्र यादव यांनी ‘एक्स’ या सोशल मीडिया साइटवर ही घोषणा केली.

माघ महिन्याच्या पौर्णिमेच्या तिथीला (१ फेब्रुवारी, २०२६), पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी श्री गुरु रविदास महाराज यांच्या ६४९ व्या जयंतीनिमित्त त्यांना आदरांजली वाहिली.

जागरूकता निर्माण करण्यासाठी, कुष्ठरोगाची प्रकरणे लवकर शोधण्यासाठी आणि या आजाराबद्दलचा कलंक कमी करण्यासाठी, आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालयाने राष्ट्रीय कुष्ठरोग दिनानिमित्त, जो जानेवारी महिन्याच्या शेवटच्या रविवारी असतो, एक माहिती, शिक्षण आणि संवाद (IEC) जनजागृती कार्यक्रम आयोजित केला.

आयात कमी करण्यासाठी आणि आत्मनिर्भर भारत व विकसित भारत २०२७ च्या उद्दिष्टांना मदत करण्याच्या हेतूने, भारत सरकारने खाण आणि खनिजे (विकास आणि नियमन) अधिनियम, १९५७ (MMDR) अंतर्गत कोकिंग कोळशाला ‘अत्यंत महत्त्वाचे आणि सामरिक खनिज’ म्हणून घोषित केले आहे.

Current Affairs 31 January 2026

भारतीय रेल्वेने देशातील पहिली एलएनजी-डिझेल दुहेरी इंधन प्रणालीवर चालणारी डिझेल इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट (DEMU) ट्रेन सेवेत आणून, पर्यावरणपूरक वाहतुकीच्या क्षेत्रात एक मोठे ध्येय गाठले आहे. हा प्रकल्प रेल्वेच्या कामकाजात उत्सर्जन आणि इंधनाचा खर्च कमी करण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल आहे, जे देशाच्या व्यापक स्वच्छ ऊर्जा उद्दिष्टांशी सुसंगत आहे.

स्टील अथॉरिटी ऑफ इंडिया लिमिटेडला सलग तिसऱ्या वर्षी ‘ग्रेट प्लेस टू वर्क’ प्रमाणपत्र प्रदान करण्यात आले आहे, यावेळी फेब्रुवारी २०२६ ते फेब्रुवारी २०२७ या कालावधीसाठी हे प्रमाणपत्र देण्यात आले आहे. कंपनीने आपल्या सर्व कामकाजात विश्वास, सर्वसमावेशकता आणि लोक-केंद्रित संस्कृती निर्माण करण्यावर दिलेल्या सातत्यपूर्ण लक्षामुळेच हे यश मिळाले आहे.

आर्थिक सर्वेक्षण २०२५-२६ नुसार, भारताचे औषधनिर्माण आणि वैद्यकीय उपकरण उद्योग संरचनात्मक बदलातून जात आहेत, ज्यात उत्पादनाच्या प्रमाणाधारित वाढीकडून मूल्याधारित वाढीकडे स्पष्ट बदल दिसून येत आहे. हे सर्वेक्षण दर्शवते की, जागतिक आरोग्यसेवा मूल्य साखळीत वरच्या स्थानावर पोहोचण्याचा प्रयत्न करताना भारत नावीन्यपूर्णता, गुंतागुंतीची उत्पादने आणि उच्च-तंत्रज्ञान निर्मितीवर अधिकाधिक भर देत आहे.

ऑइल अँड नॅचरल गॅस कॉर्पोरेशनने प्रज्ञा-एआयएक्स ही एक कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि नवोन्मेष एक्सचेंज सुरू करून डिजिटल होण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल उचलले आहे, जी कंपनीला तिच्या दैनंदिन कामात एआय वापरण्यास मदत करेल. हा प्रकल्प प्रायोगिक पायलटपासून एक पाऊल दूर आहे आणि कंपनीच्या सर्व अपस्ट्रीम क्रियाकलापांसाठी पूर्णपणे कार्यक्षम एआय इकोसिस्टमकडे आहे.

ओपनएआयने म्हटले आहे की, ते १३ फेब्रुवारी २०२६ रोजी GPT-4o आणि इतर काही संबंधित मॉडेल्सचा वापर थांबवणार आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेबाबतच्या कंपनीच्या योजनांमध्ये हा एक मोठा बदल आहे. या बदलामुळे GPT-5.2 हे व्यावसायिक आणि सर्जनशील वापरकर्त्यांसाठी डिफॉल्ट मॉडेल बनेल. हे दर्शवते की कंपनी एकत्रीकरण, वैयक्तिकरण आणि वापरकर्त्यांना अधिक नियंत्रण देण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहे.

दिल्लीतील एका ४५ वर्षीय व्यक्तीची प्रकृती गंभीर आहे, कारण त्याने डॉक्टरांच्या देखरेखीशिवाय घेतलेल्या एचआयव्ही प्रतिबंधक औषधांवर त्याला एक दुर्मिळ आणि तीव्र प्रतिक्रिया आली आहे. या प्रकरणामुळे स्व-औषधोपचार, डॉक्टरांच्या चिठ्ठीशिवाय मिळणाऱ्या औषधांची अवैध विक्री आणि डॉक्टरांशी सल्लामसलत न करता वैद्यकीय सल्ल्यासाठी एआय प्लॅटफॉर्मवर लोकांचे वाढते अवलंबित्व याबद्दल गंभीर चिंता निर्माण झाली आहे.

अमेरिकेने इस्रायलला मोठ्या शस्त्रास्त्र विक्रीसाठी मंजुरी दिली आहे. या करारामध्ये ३० अपाचे अटॅक हेलिकॉप्टर आणि इतर लष्करी उपकरणांचा समावेश आहे, ज्यांची किंमत जवळपास ३.८ अब्ज डॉलर्स आहे. हा निर्णय अशा वेळी आला आहे, जेव्हा गाझामध्ये एक अस्थिर युद्धविराम लागू आहे. यावरून हे दिसून येते की वॉशिंग्टन अजूनही आपल्या मध्यपूर्वेतील प्रमुख मित्र राष्ट्राला लष्करी आणि सामरिकदृष्ट्या पाठिंबा देत आहे.

गुजरातमधील गावांमध्ये शहरी पातळीच्या सेवा पोहोचवण्यासाठी एक मोठा ग्रामीण विकास प्रकल्प सुरू करण्यात आला आहे. हे संतुलित आणि सर्वसमावेशक विकासाच्या दिशेने टाकलेल्या धोरणात्मक पावलाचे प्रतीक आहे. राज्यातील महत्त्वाच्या ग्रामीण भागांमध्ये पायाभूत सुविधा आणि सार्वजनिक सेवांमध्ये सुधारणा करून ग्रामीण आणि शहरी भागांमधील दरी कमी करणे, हे या उपक्रमाचे उद्दिष्ट आहे.

Current Affairs 30 January 2026

नुकत्याच संपन्न झालेल्या भारत-युरोपियन युनियन मुक्त व्यापार करारानुसार, युरोपियन युनियनच्या बँका पुढील चार वर्षांत भारतात १५ शाखा उघडू शकतील. वाणिज्य मंत्रालयाचे म्हणणे आहे की, हे पाऊल देशांतर्गत स्थिरता आणि राष्ट्रीय हितांचे संरक्षण करत भारताच्या वित्तीय सेवा क्षेत्राचे काळजीपूर्वक केलेले उदारीकरण आहे.

सक्तवसुली संचालनालयाने एका रिअल इस्टेट फर्मशी संबंधित १२६ कोटी रुपयांच्या मनी लाँड्रिंग प्रकरणात पुरवणी अभियोग तक्रार दाखल करून आपला तपास तीव्र केला आहे. घर खरेदीदारांच्या पैशांच्या कथित गैरवापरावर आणि गुन्हेगारीतून मिळालेला पैसा तयार करण्यासाठी व लपवण्यासाठी स्तरित आर्थिक व्यवहारांच्या वापरावरील एजन्सीचे लक्ष या कारवाईमुळे अधोरेखित होते.

निपाह विषाणूचा प्रसार होण्याच्या भीतीमुळे किर्गिस्तानने भारतातून प्राणी आणि पशुजन्य उत्पादनांना देशात प्रवेश देण्यास बंदी घातली आहे. या मध्य आशियाई देशाने आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांसाठी आरोग्य तपासणीचे नियमही अधिक कठोर केले आहेत, जे दर्शवते की भारतात या झुनोटिक आजाराची नवीन प्रकरणे समोर आल्यानंतर ते अधिक सावधगिरी बाळगत आहेत.

जानेवारीच्या मध्यात, लडाखमधील हॅनले येथील रात्रीचे आकाश एका भीतीदायक रक्त-लाल रंगाचे झाले. यामुळे लोक आश्चर्यचकित झाले आणि सोशल मीडियावर नॉर्दर्न लाइट्ससारख्या दिसणाऱ्या चित्रांचा पूर आला. तथापि, शास्त्रज्ञ यावर जोर देत आहेत की हा देखावा केवळ एक दुर्मिळ दृश्य चमत्कार नव्हता. हे एक संकेत होते की सूर्य खूप सक्रिय होता, ज्याचे पृथ्वीवरील तंत्रज्ञानावर गंभीर परिणाम होऊ शकतात.

१४ वर्षांच्या खंडानंतर, पाकिस्तान आणि बांगलादेश आता पुन्हा एकदा एकमेकांकडे थेट विमान प्रवास करू शकत आहेत. त्यांच्या संबंधांमधील हे एक छोटे पण महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. गुरुवारी बिमान बांगलादेश एअरलाइन्सच्या ढाका-कराची विमानाने २०१२ पासून लागू असलेल्या निलंबनाची समाप्ती केली.

तैवानने आपल्या स्वतःच्या पाणबुडीची पहिली पाण्याखालील सागरी चाचणी यशस्वीरित्या पूर्ण केली आहे. चीनविरुद्ध सागरी प्रतिबंधक क्षमता मजबूत करण्याच्या प्रयत्नांमध्ये हे एक मोठे पाऊल आहे. या प्रदेशात तणाव वाढत असताना आणि बेटाभोवती चिनी नौदलाची हालचाल सुरू असताना, तैवानच्या लष्कराचे आधुनिकीकरण करण्याच्या योजनेचा ही चाचणी एक महत्त्वाचा भाग आहे.

कर्नाटक सरकारने म्हटले आहे की, नवीन तंत्रज्ञानाला जबाबदार मार्गाने विकसित होण्यास मदत करण्यासाठी ते कर्नाटक नावीन्य कायद्यांतर्गत एक नियामक सँडबॉक्स चौकट स्थापन करेल. भारताची डिजिटल वाढ वेगाने होत आहे, याचे मुख्य कारण म्हणजे ग्रामीण भागातील अधिक लोकांना इंटरनेट मिळत आहे आणि अधिक लोक कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित सेवांचा वापर करत आहेत.

चीनने पुढील पाच वर्षांत अंतराळात आधारित कृत्रिम बुद्धिमत्ता डेटा सेंटर्स उभारण्याच्या मोठ्या योजना जाहीर केल्या आहेत. यामुळे अंतराळातील सामरिक वर्चस्वाच्या शर्यतीत एका नवीन टप्प्याची सुरुवात झाली आहे. सरकारी माध्यमांनी या उपक्रमाची घोषणा केली आहे, ज्यामुळे बीजिंगची थेट अमेरिकेच्या प्रयत्नांशी स्पर्धा निर्माण झाली आहे. पृथ्वीवरील ऊर्जेच्या मर्यादा वाढत असल्याने, जास्त ऊर्जा वापरणाऱ्या एआय कंप्यूटिंगला पृथ्वीबाहेर हलवण्याचे प्रयत्न अमेरिका करत आहे.

Current Affairs 29 January 2026

गुगल डीपमाइंडने अल्फाजिनोम नावाची एक नवीन एआय प्रणाली जारी केली आहे, जी शास्त्रज्ञांना डीएनए उत्परिवर्तन आणि त्यांचा सजीवांवर कसा परिणाम होतो याबद्दल अधिक जाणून घेण्यास मदत करेल. ही घोषणा २८ जानेवारी, २०२६ रोजी ‘नेचर’ या वैज्ञानिक नियतकालिकात हे संशोधन प्रकाशित करण्यासोबतच करण्यात आली. शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की, हे साधन जीनोमिक विज्ञान आणि रोग संशोधनामध्ये मोठे परिवर्तन घडवून आणू शकते.

आज केंद्रीय औद्योगिक सुरक्षा दलाने (सीआयएसएफ) दुसऱ्या ‘वंदे मातरम कोस्टल सायक्लोथॉन २०२६’ चे आयोजन केले. सागरी सुरक्षा आणि देशभक्तीला चालना देण्यासाठी हा एक मोठा राष्ट्रीय प्रयत्न होता. २५ दिवसांच्या या सायक्लोथॉनला केंद्रीय गृह राज्यमंत्री नित्यानंद राय यांनी नवी दिल्ली येथून दूरदृश्य प्रणालीद्वारे हिरवा झेंडा दाखवला. हा कार्यक्रम ‘वंदे मातरम’च्या १५० वर्षांच्या राष्ट्रीय उत्सवाचा एक भाग आहे, जो पुढील महिन्याच्या २२ तारखेपर्यंत चालणार आहे.

भारत ३१ जानेवारी २०२६ रोजी दुसऱ्या भारत-अरब परराष्ट्र व्यवहार मंत्र्यांच्या बैठकीचे (IAFMM) आयोजन करणार आहे. जवळपास दहा वर्षांत प्रथमच या महत्त्वाच्या राजनैतिक व्यासपीठाचा वापर केला जाईल. या बैठकीचे सह-अध्यक्षस्थान भारत आणि संयुक्त अरब अमिराती भूषवतील, ज्यात सर्व २२ अरब देश आणि अरब लीगचे प्रतिनिधी सहभागी होतील. नवी दिल्ली प्रथमच या मंचाचे आयोजन करणार आहे, जे अरब जगासोबत भारताच्या वाढत्या संबंधांचे प्रतिबिंब आहे.

नागालँड विद्यापीठाच्या संशोधकांना नागालँडच्या उंच पर्वतीय जंगलांमध्ये एका नवीन प्रकारची वनस्पती सापडली आहे. यामुळे जैवविविधतेचे केंद्र म्हणून ईशान्येकडील प्रदेशाच्या प्रतिष्ठेत भर पडली आहे. हा शोध दुर्मिळ आणि अज्ञात वनस्पतींच्या संरक्षणासाठी समुदाय-संरक्षित जंगले किती महत्त्वाची आहेत हे देखील दर्शवतो.

कर्नाटक सरकारने कर्नाटक प्लॅटफॉर्म-आधारित गिग वर्कर्स (सामाजिक सुरक्षा आणि कल्याण विकास) अधिनियम, २०२५ अंतर्गत अधिकृतपणे कर्नाटक प्लॅटफॉर्म-आधारित गिग वर्कर्स कल्याण विकास मंडळाची स्थापना केली आहे. राज्यातील गिग आणि प्लॅटफॉर्म कामगारांच्या जीवनाचा सामाजिक सुरक्षा हा एक अविभाज्य भाग बनवण्याच्या दिशेने हे एक मोठे पाऊल आहे. मंगळवारी ही अधिसूचना जारी करण्यात आली, ज्यामुळे नवीन कायद्याची कायदेशीर चौकट अंमलात आली आहे.

अणुशास्त्रज्ञांनी ‘डूम्सडे क्लॉक’ (प्रलयकालीन घड्याळ) पूर्वीपेक्षा मध्यरात्रीच्या अधिक जवळ आणले आहे. त्यांचे म्हणणे आहे की, मानवजात अणुविषयक, तांत्रिक आणि भू-राजकीय धोक्यांच्या अभूतपूर्व संगमाचा सामना करत आहे. हे प्रतीकात्मक घड्याळ आता मध्यरात्रीच्या ८५ सेकंद आधी थांबले आहे, जे तज्ञांच्या मते जागतिक नेतृत्वाचे आणि संयमाचे अपयश अधोरेखित करते.

भारत आणि युरोपियन युनियनने अणुऊर्जेच्या शांततापूर्ण वापरासाठी अधिक एकत्र काम करण्यास आणि अधिक प्रगत संशोधन व नावीन्यपूर्ण उपक्रम संयुक्तपणे हाती घेण्यास सहमती दर्शवली आहे. २७ जानेवारी २०२६ रोजी झालेल्या शिखर परिषदेनंतर प्रसिद्ध झालेल्या संयुक्त भारत-युरोपियन युनियन सर्वसमावेशक धोरणात्मक कार्यसूचीमध्ये या वचनबद्धतेचा उल्लेख करण्यात आला आहे. हे दर्शवते की, विज्ञान-आधारित धोरणात्मक सहकार्य पुन्हा एकदा केंद्रस्थानी आले आहे.

सर्वोच्च न्यायालयाने उज्जैन येथील श्री महाकालेश्वर मंदिरात ‘व्हीआयपी दर्शना’ची प्रथा थांबवण्याची विनंती फेटाळून लावली, आणि असे म्हटले की मंदिरात कोणी आणि कधी प्रवेश करावा हे ठरवण्याची जबाबदारी न्यायालयांची नाही. अशा प्रकारच्या बाबींची जबाबदारी मंदिर प्रशासन आणि राज्य प्रशासनाची असते, न्यायालयांची नाही, असे खंडपीठाने स्पष्ट केले.

Current Affairs 28 January 2026

आयआयटी गुवाहाटी येथील संशोधकांनी एक भाकित करणारी प्रणाली विकसित केली आहे, जी पूर्व हिमालयातील शेकडो अशी ठिकाणे दर्शवते जिथे नवीन हिमनदी सरोवरे तयार होण्याची शक्यता आहे. हा अभ्यास आपत्त्यांचा धोका कमी करण्यासाठी, पायाभूत सुविधांचे नियोजन करण्यासाठी आणि हवामान बदलामुळे प्रभावित होण्याची शक्यता असलेल्या उंच पर्वतीय भागांमध्ये जलसंपत्तीचे व्यवस्थापन करण्यासाठी महत्त्वाची माहिती देतो.

केरळमध्ये आयोजित करण्यात आलेली १५ दिवसांची कार्यशाळा, ज्यामध्ये लोकांना आयुर्वेदिक हस्तलिखितांचे लिप्यंतरण कसे करावे हे शिकवले गेले, हे भारताच्या शास्त्रीय वैद्यकीय वारसा जपण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल होते. हा प्रकल्प पद्धतशीर नोंदी करून आणि विद्वानांना सहभागी करून घेऊन, संशोधनाद्वारे प्राचीन वैद्यकीय ज्ञानाच्या पुनरुज्जीवनाला बळ देतो.

राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालय घरगुती उत्पन्न आणि कॉर्पोरेट सेवा क्षेत्रातील माहितीमधील दीर्घकाळापासूनच्या त्रुटी भरून काढणाऱ्या दोन प्रमुख देशव्यापी सर्वेक्षणांची तयारी करून भारताची सांख्यिकी क्षमता अधिक मजबूत करत आहे. या प्रकल्पांमुळे पुराव्यांवर आधारित धोरणनिर्मिती आणि आर्थिक विश्लेषणामध्ये लक्षणीय सुधारणा होईल.

दरवर्षी २८ जानेवारी रोजी साजरा केला जाणारा आंतरराष्ट्रीय डेटा गोपनीयता दिन, अधिकाधिक डिजिटल होत चाललेल्या जगात आपली वैयक्तिक माहिती सुरक्षित ठेवणे किती महत्त्वाचे आहे याची आठवण करून देतो. डेटा संरक्षण दिन म्हणूनही ओळखला जाणारा हा दिवस, २००६ मध्ये युरोप परिषदेने ‘कन्व्हेन्शन १०८’ वर स्वाक्षरी केल्याच्या घटनेचा सन्मान करतो. हा डेटा संरक्षणावरील पहिला कायदेशीर बंधनकारक आंतरराष्ट्रीय करार होता. हा दिवस या वस्तुस्थितीकडे लक्ष वेधतो की, डिजिटल जग सुरक्षित आणि विश्वासार्ह बनवण्यासाठी सरकार, डिजिटल प्लॅटफॉर्म आणि नागरिक या सर्वांची भूमिका महत्त्वाची आहे.

भारतीय सार्वजनिक आरोग्य तज्ज्ञ चंद्रकांत लहरिया यांनी प्रतिष्ठित वायली रिसर्च हिरोज पारितोषिक २०२५ जिंकले आहे. हा पुरस्कार जिंकणारे ते पहिले भारतीय आहेत. हा पुरस्कार आरोग्य धोरण संशोधनातील त्यांच्या दीर्घकालीन कार्यासाठी आणि केवळ शैक्षणिक वर्तुळातच नव्हे, तर प्रत्यक्ष जगातही झालेल्या त्याच्या परिणामांसाठी दिला जातो.

भारतीय नौदलाच्या पहिल्या प्रशिक्षण पथकाने बेलावान येथे यशस्वी बंदरभेट दिल्याने भारत आणि इंडोनेशियाने आपली सागरी भागीदारी अधिक दृढ केली. हे दर्शवते की हिंदी महासागर आणि आग्नेय आशियामध्ये नौदल सहकार्य वाढत आहे. ही भेट भारताच्या ‘अॅक्ट ईस्ट’ धोरणानुसार आणि ‘महासागर’च्या मोठ्या उद्दिष्टानुसार होती, ज्याचा उद्देश या प्रदेशातील सागरी सुरक्षा आणि सहभाग सुधारणे हा आहे.

मुलांचा सोशल मीडियाचा वापर मर्यादित करण्याच्या दिशेने फ्रान्सने एक मोठे पाऊल उचलले आहे. तेथील कायदेकर्त्यांनी एक विधेयक मंजूर केले आहे, ज्यामुळे १५ वर्षांखालील कोणत्याही व्यक्तीसाठी ऑनलाइन सोशल नेटवर्किंग साइट्स वापरणे बेकायदेशीर ठरेल. हा निर्णय दर्शवतो की, स्क्रीनचे व्यसन, मानसिक आरोग्य आणि डिजिटल अल्गोरिदम मुलांवर कसा परिणाम करतात, याबद्दल अधिकाधिक लोकांना चिंता वाटत आहे.

महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांचे २८ जानेवारी रोजी बारामती येथे झालेल्या विमान अपघातात निधन झाले. नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाने (DGCA) पुष्टी केली की लँडिंग दरम्यान धावपट्टीवर कोसळल्यानंतर विमानाला आग लागली.