Current Affairs 12 May 2026

भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने 11 मे 2026 रोजी असा निर्णय दिला की, खाजगी निवासस्थानाच्या आत आणि लोकांच्या नजरेआड (सार्वजनिक दृश्याबाहेर) केलेले जाती-आधारित शिवीगाळ किंवा अपशब्द हे ‘अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती (अत्याचार प्रतिबंधक) कायदा, 1989’ च्या कक्षेत येत नाहीत. न्यायमूर्ती प्रशांत कुमार मिश्रा आणि न्यायमूर्ती एन.व्ही. अंजारिया यांच्या खंडपीठाने या कायद्याच्या कलम 3(1)(r) आणि 3(1)(s) अंतर्गत असलेल्या “सार्वजनिक दृश्याच्या कक्षेत” (within public view) या अटीचा विचार केला.

कच्च्या तेलाच्या आणि नैसर्गिक वायूच्या उत्पादनासाठीचे सुधारित रॉयल्टी दर पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने ८ मे २०२६ रोजी अधिसूचित केले. ही सुधारित रचना भारतातील भूभागावरील, समुद्रकिनाऱ्याजवळील (ऑफशोर), खोल पाण्यातील आणि अति-खोल पाण्यातील क्षेत्रांना लागू आहे.

कर्नाटक सरकारच्या शालेय शिक्षण आणि साक्षरता विभागाने, दिनांक 27 एप्रिल 2026 रोजीच्या एका परिपत्रकाद्वारे, ‘कर्नाटक प्रगत उपस्थिती व्यवस्थापन प्रणाली’ (KAAMS) किंवा ‘Kartavya-KAAMS’ हे मोबाईल ॲप्लिकेशन सादर केले आहे. ही प्रणाली कर्नाटक राज्यातील शासकीय शैक्षणिक संस्था आणि कार्यालयांमधील कायमस्वरूपी शिक्षक, मुख्याध्यापक, समतुल्य संवर्गातील अधिकारी आणि शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांच्या उपस्थितीवर देखरेख ठेवण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे.

भारत सरकारने ‘सामाजिक सुरक्षा संहिता, 2020’ (Code on Social Security, 2020) अंतर्गत, नियोक्त्यांनी इमारत आणि इतर बांधकाम कामांसाठी केलेल्या एकूण बांधकाम खर्चावर 1% उपकर (cess) लागू केल्याचे अधिसूचित केले आहे. ही अधिसूचना ‘सामाजिक सुरक्षा संहिता, 2020’ च्या कलम 100(१) अन्वये जारी करण्यात आली असून, तिने दिनांक 26 सप्टेंबर 1996 रोजीच्या अधिसूचनेची जागा घेतली आहे.

भारतीय तटरक्षक दलाने (Indian Coast Guard) 11 मे 2026 रोजी गोव्यातील चौगुले शिपयार्डच्या ‘रस्साईम यार्ड’ येथे ४थ्या, ५व्या आणि ६व्या ‘एअर कुशन वाहनां’साठीच्या गर्डर-स्थापना समारंभाचे आयोजन केले. या प्रकल्पामध्ये सहा स्वदेशी ‘एअर कुशन वाहनां’चा समावेश असून, यासाठी गोव्याच्या ‘चौगुले अँड कंपनी प्रायव्हेट लिमिटेड’सोबत 24 ऑक्टोबर 2024 रोजी करार करण्यात आला होता.

चीनने एआय-शक्तीवर चालणारे एक इलेक्ट्रोकेमिकल तंत्रज्ञान विकसित केले आहे, जे नायट्रेट्स असलेल्या सांडपाण्याचे खत उत्पादनासाठी अमोनियामध्ये रूपांतर करते. औद्योगिक अमोनिया संश्लेषणाच्या पारंपरिक हेबर-बॉश प्रक्रियेच्या विपरीत, या पद्धतीत दुहेरी-अणू उत्प्रेरकाचा वापर केला जातो आणि ती सामान्य तापमानावर कार्य करते.

‘No Electricity And Sustainable Cooling On Demand’ (Nescod)—म्हणजेच विजेविना चालणारी शीतलीकरण प्रणाली—ही सौदी अरेबियातील ‘किंग अब्दुल्ला युनिव्हर्सिटी ऑफ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी’ (KAUST) द्वारे विकसित करण्यात आली आहे. ही प्रणाली अमोनियम नायट्रेट आणि पाण्याचा वापर करणाऱ्या एका रासायनिक शीतलीकरण प्रक्रियेवर आधारित असून, ती कोणत्याही कंप्रेसरशिवाय किंवा सततच्या विद्युत पुरवठ्याशिवाय कार्यरत राहते.

पश्चिम बंगाल सरकारने, नव्याने स्थापन झालेल्या भाजप सरकारची पहिली मंत्रिमंडळ बैठक पार पडल्यानंतर, 11 मे 2026 रोजी प्रस्तावित ‘अन्नपूर्णा भांडार’ योजनेची घोषणा केली. ही योजना राज्यातील पात्र महिलांना आर्थिक सहाय्य देण्याशी संबंधित असून, 1 जून 2026 पासून ती अंमलात आणली जाण्याची अपेक्षा आहे. ही योजना राज्यातील पात्र महिलांना आर्थिक मदत पुरवण्याशी जोडलेली असून, 1 जून 2026 पासून तिचा शुभारंभ केला जाईल.

Current Affairs 11 May 2026

भारत दरवर्षी 11 मे रोजी ‘राष्ट्रीय तंत्रज्ञान दिन’ साजरा करतो. १९९८ मध्ये राजस्थानमधील पोखरण चाचणी क्षेत्रात 11 मे आणि 13 मे 1998 रोजी घेण्यात आलेल्या ‘पोखरण-II’ अणुचाचण्यांच्या स्मरणार्थ हा दिवस साजरा केला जातो.

दिनांक 11 मे 2026 रोजी, भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने धार्मिक शिक्षण देणाऱ्या शाळांच्या कायदेशीर दर्जाची तपासणी केली; तसेच, घटनात्मक आणि धर्मादाय कायद्यातील तरतुदींच्या संदर्भात या बाबीचा विचार करण्यासाठी हे प्रकरण भारत सरकारकडे सोपवले. हा मुद्दा धार्मिक शिक्षण देणाऱ्या शैक्षणिक संस्थांचे वर्गीकरण आणि भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 26(a), 19(1)(g) व 30(1) अन्वये त्यांना दिली जाणारी वागणूक (किंवा दर्जा) यांशी संबंधित आहे.

भारत 28 ते 31 मे 2026 या कालावधीत नवी दिल्ली येथे चौथ्या भारत-आफ्रिका मंच शिखर परिषदेचे (IAFS-IV) यजमानपद भूषवेल. या शिखर परिषदेचे सह-यजमानपद आफ्रिकन युनियन आयोगाकडे असेल आणि यामध्ये संपूर्ण आफ्रिकन खंडातील नेते व प्रतिनिधी एकत्र येतील.

भारताचे सरन्यायाधीश सूर्यकांत यांनी 11 मे 2026 रोजी भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयात ‘वन केस, वन डेटा’ (One Case, One Data) उपक्रम आणि ‘सु-सहाय’ (Su Sahay) हे कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (AI) आधारित चॅटबॉट सुरू केले. या उपक्रमाद्वारे सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये, जिल्हा न्यायालये आणि तालुका न्यायालयांमधील न्यायिक माहिती एकाच डिजिटल प्रणालीमध्ये एकत्रित केली जाते.

राजस्थानच्या स्तनदुग्ध दान कार्यक्रमामध्ये बाडमेर जिल्हा रुग्णालयातील ‘मदर मिल्क बँक’, जयपूर येथील राज्य-संचालित मानवी दूध बँक ‘जीवन धारा’ आणि ‘नॉर्वे-भारत भागीदारी उपक्रमा’अंतर्गत राबवला जाणारा ‘यशोदा’ कार्यक्रम यांचा समावेश आहे. बाडमेर येथील या केंद्राने ४ मार्च २०१८ पासून आतापर्यंत 29,882 युनिट्स दुग्ध संकलित केले असून, 3,165 नवजात बालकांना मदत केली आहे.

भारताने हँटाव्हायरसच्या देखरेखीसाठी 165 विशेष प्रयोगशाळांचे, देशभरात विस्तारलेले ‘व्हायरल रिसर्च अँड डायग्नोस्टिक लॅबोरेटरी नेटवर्क’ स्थापन केले आहे. संशयित रुग्णांच्या निदानाची खात्री करण्यासाठी हे नेटवर्क RT-PCR तंत्रज्ञानाचा वापर करत असून, निदानाशी संबंधित मदतीसाठी ते ‘इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च – नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ व्हायरोलॉजी’च्या संपर्कात आहे.

11 मे 2026 रोजी, तामिळनाडूने संपूर्ण राज्यात महिलांच्या सुरक्षेसाठी आणि प्रतिबंधात्मक संरक्षणासाठी ‘सिंगप्पेन विशेष कृती दला’ची (Singappen Special Task Force) स्थापना करण्याचे निर्देश दिले. हे पथक मुख्यमंत्री सी. जोसेफ विजय यांच्या थेट देखरेखीखाली कार्यरत असून, 10 मे 2026 रोजी पदग्रहण केल्यानंतर त्यांनी हाती घेतलेल्या पहिल्या उपक्रमांपैकी एक म्हणून याची घोषणा करण्यात आली आहे.

12 मे 2026 रोजी हिमंता बिस्वा सरमा आसामचे मुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतील. भारतीय जनता पक्षाच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीने (NDA) 126 सदस्यांच्या आसाम विधानसभेत बहुमत मिळवल्यानंतर, आसामचे मुख्यमंत्री म्हणून हा त्यांचा सलग दुसरा कार्यकाळ असेल.

Current Affairs 09 May 2026

संचार मंत्रालयाच्या टपाल विभागांतर्गत कार्यरत असलेल्या ‘इंडिया पोस्ट’ने २७ मे २०२५ रोजी ‘DigiPIN’ (डिजीपिन) नावाची डिजिटल टपाल निर्देशांक प्रणाली (Digital Postal Index Number) कार्यान्वित केली. ही प्रणाली टपाल वितरण, ट्रॅकिंग आणि ठिकाण ओळखण्यासाठी इंडिया पोस्टच्या टपाल व्यवस्थेशी एकात्मिक करण्यात आली असून, ती ‘जिओ-कोडेड’ (geo-coded) डिजिटल पत्त्यांचा वापर करते.

8 मे 2026 रोजी, जयंत मेहता यांची सरदार पटेल सहकारी दुग्ध महासंघ लिमिटेड (SPCDF) चे पहिले अध्यक्ष म्हणून एकमताने निवड करण्यात आली. ते गुजरात सहकारी दूध विपणन महासंघ लिमिटेड (अमूल) चे व्यवस्थापकीय संचालक आहेत; तसेच संग्राम चौधरी यांची या महासंघाचे उपाध्यक्ष म्हणून निवड करण्यात आली.

आवश्यक नियम आणि अधिसूचनांच्या प्रकाशनासह, भारताने 21 नोव्हेंबर २०२५ रोजी चार कामगार संहिता (Labour Codes) पूर्णपणे कार्यान्वित केल्या. या चार संहिता वेतन, औद्योगिक संबंध, सामाजिक सुरक्षा आणि व्यावसायिक सुरक्षा यांबाबतच्या एका एकत्रित चौकटीद्वारे २९ केंद्रीय कामगार कायद्यांची जागा घेतात.

2 मे ते 10 मे 2026 या कालावधीत परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर हे तीन कॅरिबियन देशांच्या दौऱ्यावर होते आणि त्यांनी सुरीनामला भेट दिली. त्यांनी पारामारिबो येथे भारताच्या सहाय्याने उभारण्यात आलेल्या ‘अ‍ॅग्रो पॅशन फ्रूट’ प्रक्रिया प्रकल्पाचे उद्घाटन केले आणि सुरीनामचे परराष्ट्र मंत्री मेल्विन बुवा यांच्यासमवेत भारत-सुरीनाम संयुक्त आयोगाच्या नवव्या बैठकीचे सह-अध्यक्षपद भूषवले.

जनगणना 2027 च्या प्रक्रियेअंतर्गत, भारताकडून जनगणना कर्मचाऱ्यांना ‘QR कोड’ असलेली ओळखपत्रे वितरित करण्यात आली आहेत. या QR कोडमुळे रहिवाशांना आपल्या मोबाईल उपकरणाद्वारे हे ओळखपत्र स्कॅन करून, संबंधित कर्मचाऱ्याची सत्यता पडताळून पाहणे शक्य होते.

‘युनिफाइड डिस्ट्रिक्ट इन्फॉर्मेशन सिस्टम फॉर एज्युकेशन प्लस’ (UDISE+) 2024-25 आणि 8 मे 2026 रोजी प्रसिद्ध झालेल्या नीती आयोगाच्या अहवालानुसार, झारखंडमधील प्राथमिक स्तरावरील शाळा सोडण्याचे प्रमाण (dropout rate) 2024-15 मधील 6.41 टक्क्यांच्या तुलनेत 2024-25 मध्ये 0 टक्के इतके नोंदवले गेले. तसेच, २०१४-१५ ते 2024-25 या कालावधीत, या राज्यात उच्च प्राथमिक स्तरावरील शाळा सोडण्याचे प्रमाण 7.42 टक्क्यांवरून 1.7 टक्क्यांपर्यंत, तर माध्यमिक स्तरावरील प्रमाण 23.2 टक्क्यांवरून 3.5 टक्क्यांपर्यंत खाली आल्याचेही या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.

9 मे 2026 रोजी, व्हाइस ॲडमिरल कृष्ण स्वामिनाथन यांची भारताचे पुढील नौदल प्रमुख (Chief of the Naval Staff) म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. 31 मे 2026 रोजी ते आपल्या पदाचा कार्यभार स्वीकारतील; या दिवशीच ॲडमिरल दिनेश के. त्रिपाठी हे निवृत्त होत असून, त्यांच्या जागी स्वामिनाथन हे पदभार सांभाळतील.

9 मे 2026 रोजी, व्हाइस ॲडमिरल कृष्ण स्वामिनाथन यांची भारताचे पुढील नौदल प्रमुख (Chief of the Naval Staff) म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. 31 मे 2026 रोजी निवृत्त होणाऱ्या ॲडमिरल दिनेश के. त्रिपाठी यांच्याकडून ते त्याच दिवशी पदभार स्वीकारतील.