Current Affairs 15 April 2026

चीन बोहाई सामुद्रधुनीखालून जाणारा, १२० किलोमीटर लांबीचा एक प्रचंड मोठा सागरी-अंतर्गत (undersea) द्रुतगती रेल्वे बोगदा उभारण्याच्या योजनेसह पुढे वाटचाल करत आहे. डालियान आणि यानताई या किनारपट्टीवरील शहरांना अवघ्या ४० मिनिटांत एकमेकांशी जोडणे, हे या योजनेचे उद्दिष्ट आहे. ‘बोहाई सामुद्रधुनी सागरी-मार्ग’ (Bohai Strait Cross-Sea Channel) असे या प्रस्तावित प्रकल्पाचे नाव आहे. देशाच्या विस्तारणाऱ्या वाहतूक जाळ्यासाठी सध्या विचाराधीन असलेल्या पायाभूत सुविधांच्या कल्पनांपैकी, हा एक अत्यंत महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प मानला जात आहे.

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 15 एप्रिल 2026 रोजी, कर्नाटकातील मांड्या जिल्ह्यातील श्री क्षेत्र आदिचुंचनगिरी येथे ‘गुरु भैरवैैक्य मंदिरा’चे उद्घाटन केले. हा दौरा एक महत्त्वपूर्ण आध्यात्मिक आणि सांस्कृतिक प्रसंग ठरला; कारण या वेळी पंतप्रधानांनी आदिचुंचनगिरी महासंस्थान मठाशी संबंधित एका आदरणीय संताला वंदन केले आणि त्यांच्या वारशाप्रती आदरांजली अर्पण केली.

OpenAI ने ‘GPT 5.4 Cyber’ हे एक विशेष कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) मॉडेल सादर केले आहे, ज्याचा उद्देश सायबर सुरक्षा क्षमता बळकट करणे हा आहे. आपल्या ‘Trusted Access for Cyber’ (TAC) कार्यक्रमाचा एक भाग म्हणून जाहीर करण्यात आलेले हे मॉडेल, सुरक्षा तज्ञांना प्रणालींमधील त्रुटी (vulnerabilities) शोधण्यात, मालवेअरचे विश्लेषण करण्यात आणि डिजिटल संरक्षण प्रणालींमध्ये सुधारणा करण्यात मदत करण्यासाठी तयार करण्यात आले आहे. या घडामोडीमुळे, AI-आधारित सायबर सुरक्षा तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रातील जागतिक स्पर्धा दिवसेंदिवस तीव्र होत असल्याचे अधोरेखित होते.

UNFCCC च्या ‘३१ व्या पक्षकारांच्या परिषदेचे’ (COP31) नवीन अध्यक्ष यांनी, जागतिक स्तरावर हवामान बदलाचे व्यवस्थापन करण्याच्या पद्धतीत बदल घडवून आणणारी एक महत्त्वाकांक्षी योजना जाहीर केली आहे. तुर्कस्तानच्या नेतृत्वाखालील ही संकल्पना—ज्या वेळी जगभरात हवामानविषयक धोके वाढत आहेत—त्या वेळी अंमलबजावणी, सर्वसमावेशकता आणि विविध देशांमधील अधिक दृढ सहकार्यावर विशेष भर देते. अंतल्या येथे आयोजित होणारी ही शिखर परिषद, केवळ वाटाघाटींवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या कार्यचौकटींपासून दूर जाऊन, प्रत्यक्ष कृती व परिणामांवर भर देणाऱ्या दृष्टिकोनाकडे होणाऱ्या बदलाचे प्रतीक ठरेल, अशी अपेक्षा आहे.

आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या (IMF) मते, भारताचा सकल देशांतर्गत उत्पादन (GDP) दर दरवर्षी ६.५% च्या स्थिर गतीने वाढत राहील; ज्यामुळे २०२६ मध्ये भारत ही जगातील सर्वात वेगाने वाढणारी प्रमुख अर्थव्यवस्था ठरेल. जागतिक स्तरावर भू-राजकीय तणाव आणि वाढत्या किमती यांसारखी अनिश्चितता विद्यमान असूनही, हाच आर्थिक दृष्टिकोन वर्तवण्यात आला आहे. अनेक तज्ञांचे असे म्हणणे आहे की, भारतीय अर्थव्यवस्था भक्कम आहे; कारण भारतात वस्तू आणि सेवांना मोठ्या प्रमाणावर मागणी आहे आणि स्थूल-आर्थिक (macroeconomic) वातावरण बऱ्यापैकी स्थिर आहे.

15 एप्रिल 2026 रोजी बिहारच्या राजकारणात एक मोठा बदल घडला, जेव्हा भारतीय जनता पक्षाचे ज्येष्ठ नेते सम्राट चौधरी यांनी राज्याचे 21 वे मुख्यमंत्री म्हणून पदाची शपथ घेतली. हा शपथविधी समारंभ पाटणा येथील राजभवनात पार पडला. या घटनेमुळे बिहारच्या राजकारणातील नितीश कुमार यांच्या दीर्घकालीन सत्तेचा अंत झाला आणि राज्यात प्रथमच भाजपचे राज्य सरकारवर थेट नियंत्रण प्रस्थापित होण्यास सुरुवात झाली.

नीती आयोगाने ‘भारतामध्ये संशोधन आणि विकास (R&D) करणे सुलभ करणे’ आणि ‘भारतामध्ये R&D करणे सुलभ करण्याबाबतचा सर्वेक्षण अहवाल’ असे दोन महत्त्वपूर्ण अहवाल प्रसिद्ध केले. भारताची संशोधन परिसंस्था अधिक कार्यक्षम, उपयुक्त आणि नाविन्यावर केंद्रित बनवण्याच्या उद्देशाने हे अहवाल तयार करण्यात आले होते.

चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित होण्यापूर्वीच, ‘जना नायकन’ हा तमिळ चित्रपट उच्च गुणवत्तेमध्ये (High Quality) ऑनलाइन लीक झाला. यामुळे चित्रपट पाइरसी आणि भारतातील बौद्धिक संपदा कायद्यांच्या अंमलबजावणीबाबत गंभीर चिंता निर्माण झाल्या.

Current Affairs 13 April 2026

14 एप्रिल 2026 रोजी, एन. चंद्राबाबू नायडू हे भारताचे पहिले पूर्णपणे स्वदेशी ‘क्वांटम कम्प्युटिंग टेस्टबेड्स’ (चाचणी मंच) उद्घाटित करतील. देशाच्या प्रगत तंत्रज्ञान क्षेत्रातील ही एक मोठी प्रगती आहे. या प्रकल्पामुळे आंध्र प्रदेश हे क्वांटम संशोधन, चाचणी आणि नाविन्यपूर्ण उपक्रमांसाठी स्थानिक वातावरण निर्माण करण्यात अग्रेसर राज्य बनले आहे. या प्रकल्पाचे उद्घाटन ‘जागतिक क्वांटम दिना’च्या (World Quantum Day) दिवशी होत आहे.

इस्रायलने मेजर जनरल रोमन गोफमन यांची आपल्या परकीय गुप्तचर संस्थेचे नवीन प्रमुख म्हणून निवड केली आहे. नेतृत्वाच्या बाबतीत ही एक असामान्य निवड मानली जात आहे. 13 एप्रिल 2026 रोजी अधिकृत करण्यात आलेल्या या निवडीमुळे, मोसादची सूत्रे एका पूर्णवेळ लष्करी अधिकाऱ्याच्या हाती सोपवण्यात आली आहेत; विशेष म्हणजे, यापूर्वी त्यांनी गुप्तचर क्षेत्रात कधीही काम केलेले नाही. डेव्हिड बार्निया यांचा पाच वर्षांचा कार्यकाळ संपल्यानंतर, 02 जून 2026 रोजी गोफमन अधिकृतपणे प्रमुखपदाचा कार्यभार स्वीकारतील.

पश्चिम आशियामध्ये तणाव अद्यापही शिगेला पोहोचलेला असतानाही, भारत एका महत्त्वपूर्ण ‘ब्रिक्स’ (BRICS) बैठकीचे यजमानपद भूषवण्यास सज्ज झाला आहे; या बैठकीमुळे इराण आणि संयुक्त अरब अमिराती यांना थेट चर्चा करण्यासाठी एकत्र येण्याची संधी मिळणार आहे. ही बैठक अशा एका प्रतिकूल वेळी होत आहे, जेव्हा या प्रदेशातील अस्थिरतेचा जागतिक ऊर्जा बाजारपेठांवर आणि भू-राजकीय समीकरणांवर अद्यापही परिणाम होत आहे. अधिक गल्फ देशांनी ‘ब्रिक्स’मध्ये प्रवेश केल्यापासून, गुंतागुंतीच्या प्रादेशिक समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी हे व्यासपीठ आता एक प्रमुख माध्यम बनले आहे.

अरुणाचल प्रदेशातील ठिकाणांची नावे बदलण्याच्या चीनच्या ताज्या कृतीला भारताने तीव्र शब्दांत फेटाळून लावले आहे. भारताने याला एक “दुष्ट हेतूने केलेला प्रयत्न” असे संबोधले असून, अशा कृतींमुळे जमिनीवरील वस्तुस्थिती बदलता येणार नाही, असे स्पष्ट केले आहे. परराष्ट्र मंत्रालयाने पुन्हा एकदा ठामपणे सांगितले की, अरुणाचल प्रदेश हा भारताचा एक अविभाज्य भाग “होता, आहे आणि सदैव राहील”; यासह त्यांनी बीजिंगचे दावेही तीव्र शब्दांत फेटाळून लावले.

भारतीय लष्कराने सिक्कीममधील एका सीमावर्ती गावात ‘सिक्कीम सुंदरी’ हे पहिले समुदाय रेडिओ केंद्र सुरू केले आहे. दुर्गम आणि उंचावरील भागांमध्ये संवाद व्यवस्था अधिक सक्षम करण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. ‘त्रिशक्ती कोअर’च्या (Trishakti Corps) देखरेखीखाली हा प्रकल्प राबवला जात असून, माहितीतील तफावत भरून काढणे आणि संवेदनशील सीमावर्ती भागांजवळ राहणाऱ्या लोकांना सक्षम करणे, हे या प्रकल्पाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.

भारतीय नौदल १४ ते १६ एप्रिल या कालावधीत नवी दिल्ली येथील ‘नौसेना भवन’ येथे पहिली द्वैवार्षिक ‘कमांडर परिषद २०२६’ आयोजित करेल. या उच्चस्तरीय बैठकीत नौदलाचे वरिष्ठ अधिकारी एकत्र येतील आणि भारताच्या बदलत्या सागरी सुरक्षा परिस्थितीच्या संदर्भात, ‘कार्यक्षमतेची सज्जता’, ‘धोरणात्मक प्राधान्यक्रम’ आणि ‘क्षमता विकास’ या विषयांवर चर्चा करतील.

१२ एप्रिल ते २५ एप्रिल २०२६ या कालावधीत आयोजित करण्यात येणाऱ्या ‘DUSTLIK’ या संयुक्त लष्करी सरावाच्या सातव्या आवृत्तीत सहभागी होण्यासाठी भारतीय लष्कर उझबेकिस्तानकडे रवाना झाले आहे. नामानगन येथील ‘गुरुमसराय फील्ड ट्रेनिंग एरिया’मध्ये हा सराव पार पडणार असून, भारत आणि उझबेकिस्तान संरक्षण क्षेत्रात कशा प्रकारे अधिक सहकार्याने काम करत आहेत, हे यातून दिसून येते.

भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने असा स्पष्ट निर्णय दिला आहे की, भारतीय आयकर विभाग ‘टायगर ग्लोबल मॅनेजमेंट’ (Tiger Global Management) विरुद्धची आपली पुनर्मूल्यांकन प्रक्रिया पुढे चालू ठेवू शकतो. अधिकाऱ्यांनी हे स्पष्ट केले आहे की, ‘सामान्य कर-चुकवेगिरी प्रतिबंधक नियमां’ (GAAR) अंतर्गत कर नियमांमध्ये अलीकडेच करण्यात आलेल्या बदलांमुळे, या निकालाचा प्रभाव कमी होणार नाही. याचा अर्थ असा की, आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील (cross-border) उच्च मूल्याचे कर-विषयक वाद आणि त्यासंबंधीच्या अंमलबजावणीची प्रक्रिया यापुढेही सुरूच राहील.

Current Affairs 11 April 2026

भारतीय एलपीजी टँकर ‘जग विक्रम’ने सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा असलेला ‘हॉर्मुझची सामुद्रधुनी’ (Strait of Hormuz) यशस्वीरित्या पार केली आहे. अमेरिका आणि इराण यांच्यात तात्पुरत्या युद्धविरामावर सहमती झाल्यानंतर, असे करणारी ही भारताचा ध्वज असलेली पहिलीच नौका ठरली आहे. या घडामोडीचा अर्थ असा की, जगातील सर्वात महत्त्वाच्या ऊर्जा मार्गांपैकी एक असलेल्या या क्षेत्रात, सागरी हालचाली पुन्हा हळूहळू पूर्ववत होण्यास सुरुवात होईल.

भारतीय-अमेरिकन अंतराळ शास्त्रज्ञ अमित क्षत्रिय हे आता, मानवाला पुन्हा चंद्रावर पाठवण्याच्या अमेरिकेच्या नव्याने सुरू झालेल्या प्रयत्नांमध्ये एक महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत. नासा (NASA) मधील एक वरिष्ठ नेतृत्व म्हणून, त्यांनी ‘आर्टेमिस II’ (Artemis II) मोहिमेच्या यशात मोलाची कामगिरी बजावली; ही मोहीम म्हणजे चंद्राच्या जवळून जाणारी मानवासह केलेली एक ऐतिहासिक अंतराळ सफर होती आणि चंद्रावर पुन्हा मानवाला पाठवण्याच्या दिशेने टाकलेले ते एक मोठे पाऊल होते.

अलीकडील संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, नासाचा ‘Plankton, Aerosol, Cloud, and Ocean Ecosystem’ (PACE) उपग्रह आता नायट्रोजन डायऑक्साइडचे प्रदूषण अत्यंत सूक्ष्म पातळीवर शोधू शकतो. या प्रगतीमुळे शास्त्रज्ञांना विशिष्ट कारखाने आणि प्रमुख महामार्गांतून होणारे उत्सर्जन शोधणे शक्य झाले आहे; जो वायू गुणवत्तेचे संनियंत्रण आणि पर्यावरणीय संशोधनाच्या क्षेत्रातील एक मोठे पाऊल आहे.

नर्मदा कालवा जाळ्यामुळे, राजस्थानच्या बाडमेर जिल्ह्यातील भारत-पाकिस्तान सीमेवर वसलेल्या ‘सुंद्रा’ या छोट्या गावात स्वच्छ पिण्याचे पाणी पोहोचले आहे. या गावासाठी हा एक मोठा बदल आहे. सरदार सरोवर प्रणालीपासून सुमारे 728 किलोमीटरचा प्रवास करून हे पाणी या गावात येऊन पोहोचले आहे. राज्याच्या अत्यंत रखरखीत वाळवंटी प्रदेशांपैकी एक असलेल्या या भागात, पाण्याचा तुटवडा असण्याच्या दीर्घकालीन समस्येचा यामुळे अंत झाला आहे. ही एक अत्यंत महत्त्वाची बाब आहे; कारण स्वातंत्र्यानंतर पहिल्यांदाच सुंद्रा गावातील अनेक घरांमध्ये नळाद्वारे स्वच्छ पाणी उपलब्ध झाले आहे.

इस्त्रायल आणि लेबनॉन यांच्यात पहिला थेट संपर्क प्रस्थापित झाला आहे; मुत्सद्देगिरीच्या दृष्टीने हे एक मोठे पाऊल मानले जात आहे. पश्चिम आशियामध्ये तणाव वाढत असताना, या घडामोडीमुळे दोन्ही देशांमधील संबंधांमध्ये बदल घडून येण्याची शक्यता आहे. ही कृती अशा वेळी घडली आहे, जेव्हा एका बाजूला लष्करी कारवाया अजूनही सुरू आहेत आणि त्याच वेळी जागतिक स्तरावरील संबंधित घटक युद्धविराम घडवून आणण्याचे प्रयत्न करत आहेत.

ग्रीसमध्ये करण्यात आलेल्या एका मोठ्या पुरातत्वीय सर्वेक्षणामध्ये 200 हून अधिक प्राचीन स्थळे आढळून आली आहेत; ही स्थळे, गेल्या जवळपास 6,000 वर्षांपासून तेथे मानवी वस्ती कशी अस्तित्वात होती, हे दर्शवतात. एव्हियाच्या ‘एरेट्रियन’ मैदानी प्रदेशात झालेला हा शोध, प्रागैतिहासिक काळापासून ते आजतागायत, दीर्घकाळापासून अस्तित्वात असलेल्या ग्रामीण आणि आर्थिक जाळ्यांनी तेथील समुदायांना कशा प्रकारे आधार दिला आहे, हे स्पष्ट करतो.

NASA ची ‘आर्टेमिस II’ मोहीम ही अंतराळ संशोधनाच्या दृष्टीने एक प्रचंड यश ठरली. चंद्राभोवतीच्या जवळपास 10 दिवसांच्या प्रवासानंतर या मोहिमेतील अंतराळवीर पृथ्वीवर परतले. गेल्या ५० हून अधिक वर्षांमधील, चंद्राच्या जवळून जाणारी (flyby) ही पहिलीच मानवी मोहीम आहे. मानवी अंतराळ प्रवासाच्या उद्दिष्टांच्या दिशेने हे एक मोठे पाऊल आहे.

‘वंतारा’ने जाहीर केले आहे की, ते गुजरातमधील जामनगर येथे जगातील पहिले एकात्मिक जागतिक विद्यापीठ उभारणार आहेत; हे विद्यापीठ वन्यजीव संवर्धन आणि पशुवैद्यकीय शास्त्रांवर लक्ष केंद्रित करेल. हा प्रकल्प प्राणी कल्याण, तसेच संवर्धनविषयक शिक्षण, संशोधन आणि प्रशिक्षणाच्या दिशेने टाकलेले एक मोठे पाऊल आहे; शिवाय, पर्यावरणाला अधिक शाश्वत बनवण्याच्या भारताच्या व्यापक उद्दिष्टांशीही तो सुसंगत आहे.

Current Affairs 10 April 2026

भारतीय लष्कराने नुकतेच राजस्थानमधील पोखरण फील्ड फायरिंग रेंज येथे आयोजित ‘ब्रह्मास्त्र’ सरावादरम्यान आपल्या प्रगत युद्धकौशल्यांचे प्रदर्शन केले. या भव्य लष्करी सरावाद्वारे, हवाई सामर्थ्याची आणि जमिनीवरील लष्करी मोहिमांची सांगड घालणे किती महत्त्वाचे आहे, हे अधोरेखित झाले. या सरावातील सर्वात महत्त्वपूर्ण बाबींपैकी एक म्हणजे AH-64E अपाचे (Apache) लढाऊ हेलिकॉप्टर्सचा वापर. युद्धभूमीसारखीच परिस्थिती निर्माण केलेल्या वातावरणात, लक्ष्यांवर अचूक मारा करण्यात ही हेलिकॉप्टर्स किती सक्षम आहेत, हे त्यांनी या वेळी सिद्ध केले.

राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी ज्येष्ठ संसदपटू हरिवंश नारायण सिंह यांची राज्यसभा सदस्य म्हणून निवड केली आहे. याचा अर्थ असा की, ९ एप्रिल २०२६ रोजी त्यांचा निवडून आलेला कार्यकाळ संपल्यानंतरही ते वरिष्ठ सभागृहात (राज्यसभेत) कायम राहतील. भारताचे माजी सरन्यायाधीश रंजन गोगोई यांच्या निवृत्तीनंतर, नामनिर्देशित सदस्यांच्या श्रेणीत निर्माण झालेल्या रिक्त जागेवर ही निवड करण्यात आली आहे.

ग्रीसमध्ये करण्यात आलेल्या एका मोठ्या पुरातत्त्वीय सर्वेक्षणामध्ये २०० हून अधिक प्राचीन स्थळे आढळून आली आहेत; ही स्थळे गेल्या जवळपास ६,००० वर्षांपासून मानवांनी कशा प्रकारे जीवन व्यतीत केले आणि काम केले, हे दर्शवतात. एव्हियाच्या ‘एरेट्रियन प्लेन’ (Eretrian plain) प्रदेशात झालेला हा शोध, प्रागैतिहासिक काळापासून ते आजच्या आधुनिक काळापर्यंत ग्रामीण आणि आर्थिक जाळ्यांनी समुदायांना कशा प्रकारे आधार दिला आहे, हे स्पष्ट करतो.

पाकिस्तानच्या मदतीमुळे, अमेरिका आणि इराण यांनी २०२६ च्या पश्चिम आशिया संकटाच्या संदर्भात दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामावर सहमती दर्शवली आहे. यामुळे तणाव निवळेल आणि ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’ (Hormuz Strait) पुन्हा वाहतुकीसाठी खुले होईल. तसेच, गुंतागुंतीचे जागतिक संघर्ष सोडवण्यात मध्यस्थीचे महत्त्व किती आहे, हे देखील यातून अधोरेखित होते.

भारत आता जगातील माशांचा दुसरा सर्वात मोठा उत्पादक देश बनला आहे (चीननंतर), आणि जगाच्या एकूण उत्पादनापैकी सुमारे ८% वाटा भारताचा आहे. मत्स्यव्यवसाय क्षेत्र हा आता कृषी आणि संबंधित उपक्रमांमधील सर्वात वेगाने वाढणारा घटक ठरला आहे.

‘केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दल (सामान्य प्रशासन) अधिनियम, २०२६’ च्या घोषणेमुळे निवृत्त कर्मचारी आणि त्यांच्या कुटुंबीयांनी निदर्शने केली आहेत. भारतातील अंतर्गत सुरक्षा दलांमधील सेवेच्या अटी, संवर्गविषयक अधिकार आणि नेतृत्व संरचना यांबाबत त्यांना चिंता वाटत आहे.

महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाने ‘पोषण पंधरवड्याची’ (9 एप्रिल ते 23 एप्रिल 2026) 8 वी आवृत्ती सुरू केली आहे; पोषण आणि बालपणातील सुरुवातीच्या काळातील काळजी या बाबींना ‘जनआंदोलन’ (लोकांचे आंदोलन) बनवण्यासाठी राबवली जाणारी ही एक दोन आठवड्यांची देशव्यापी मोहीम आहे.

आर्थिक घडामोडींवरील मंत्रिमंडळ समितीने नुकतीच अरुणाचल प्रदेशातील दोन मोठ्या जलविद्युत प्रकल्पांसाठी-1,720 मेगावॅटचा ‘कमला जलविद्युत प्रकल्प’ आणि 1,200 मेगावॅटचा ‘कलाई-II जलविद्युत प्रकल्प’—सुमारे ₹40,175 कोटींच्या गुंतवणुकीला मंजुरी दिली.

Current Affairs 09 April 2026

संयुक्त अरब अमिराती आणि बहरीन यांनी 20 अब्ज AED (2 अब्ज BHD) मूल्याचा एक महत्त्वपूर्ण ‘चलन विनिमय करार’ (Currency Swap Deal) स्वाक्षरित केला आहे. यामुळे या देशांमधील आर्थिक सहकार्य आणि प्रादेशिक अर्थव्यवस्थेशी असलेले त्यांचे संबंध अधिक दृढ होतात. या दोन्ही देशांच्या मध्यवर्ती बँकांनी 8 एप्रिल 2026 रोजी या करारावर स्वाक्षऱ्या केल्या. हा करार पाच वर्षांच्या कालावधीसाठी लागू राहील आणि या दोन आखाती देशांमधील आर्थिक समन्वय सुधारणे हा त्याचा मुख्य उद्देश आहे.

केंद्रीय मंत्रिमंडळाने संविधानातील महत्त्वाच्या बदलांना मंजुरी दिली आहे; ज्यामुळे लोकसभा आणि राज्यांच्या विधानमंडळांमध्ये महिलांना ३३ टक्के जागा देण्याच्या प्रक्रियेला गती मिळेल. महिलांचे राजकीय प्रतिनिधित्व वाढवण्याचे उद्दिष्ट असलेल्या ‘नारी शक्ती वंदन अधिनियमा’ची अंमलबजावणी करण्याच्या दिशेने हे एक मोठे पाऊल आहे. संसदेच्या नियोजित विशेष अधिवेशनापूर्वी घेण्यात आलेला हा निर्णय, सुधारणांची प्रक्रिया वेगवान करण्याची सरकारची इच्छा दर्शवतो.

AI-संचलित “श्वास घेणाऱ्या इमारतींच्या” (Breathable Buildings) आगमनासह, मुंबईचे स्थावर मालमत्ता क्षेत्र (Real Estate Market) एका नव्या पर्वात प्रवेश करत आहे. हा बदल पारंपारिक ‘स्मार्ट होम’ वैशिष्ट्यांपासून दूर जाऊन, आरोग्यावर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या पायाभूत सुविधांकडे होणारा एक महत्त्वपूर्ण कल आहे. एका मोठ्या पथदर्शी प्रकल्पांतर्गत, विशाल इमारतींमध्ये अत्याधुनिक हवा शुद्धीकरण तंत्रज्ञानाचा वापर केला जाईल; ज्यामुळे शहरी जीवनातील ‘अंतर्गत हवेच्या गुणवत्तेला’ (Indoor Air Quality) सर्वोच्च प्राधान्य प्राप्त होईल. हा बदल हे दर्शवतो की, लोक आता प्रदूषणापासून उद्भवणाऱ्या धोक्यांविषयी अधिक सजग होत आहेत आणि दाट लोकवस्ती असलेल्या शहरांमधील घर खरेदीदारांच्या अपेक्षांमध्येही आता आमूलाग्र बदल घडून येत आहेत.

‘राष्ट्रीय क्वांटम मिशन’ अंतर्गत १,००० किलोमीटरचे क्वांटम दळणवळण जाळे (नेटवर्क) यशस्वीपणे कार्यरत असल्याचे सिद्ध करून, भारताने क्वांटम तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात एक महत्त्वपूर्ण ध्येय साध्य केले आहे. ही अभूतपूर्व कामगिरी अत्यंत सुरक्षित दळणवळण प्रणाली विकसित करण्याच्या दिशेने टाकलेले एक मोठे पाऊल आहे. यामुळे प्रगत क्वांटम संशोधन करणाऱ्या देशांच्या यादीत भारताला अग्रस्थानी स्थान प्राप्त झाले आहे.

बिरला इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट टेक्नॉलॉजीने आयोजित केलेल्या ‘हर्मिस डायलॉग 6.0′ (Hermes’ Dialogue 6.0) या राष्ट्रीय स्तरावरील वादविवाद स्पर्धेत IIM रोहतकने प्रथम क्रमांक पटकावला. या स्पर्धेत भारतातील तसेच इतर 12 देशांमधील नामांकित शिक्षण संस्थांमधील विद्यार्थ्यांनी सहभाग घेतला होता. व्यवस्थापन शाखेच्या विद्यार्थ्यांनी जागतिक मुद्द्यांवर चर्चा करणे किती महत्त्वाचे आहे, हे या स्पर्धेने अधोरेखित केले.

भारतीय ध्वज असलेली ‘ग्रीन आशा’ (Green Asha) ही एलपीजी (LPG) वाहक नौका मुंबईच्या जवाहरलाल नेहरू पोर्ट अथॉरिटी (JNPA) येथे यशस्वीरित्या नांगरली गेली. पश्चिम आशियातील सागरी वाहतुकीच्या दृष्टीने हे एक मोठे पाऊल आहे; विशेषतः अशा वेळी, जेव्हा या प्रदेशात तणाव अजूनही उच्च पातळीवर आहे. या जहाजातून १५,४०० टन द्रवरूप पेट्रोलियम वायू (LPG) वाहून नेण्यात आला आणि मोक्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’मधून (Strait of Hormuz) सुरक्षितपणे मार्गक्रमण करत, हे जहाज बंदराच्या ‘लिक्विड टर्मिनल’वर येऊन नांगरले.

भारतीय वंशाचे शास्त्रज्ञ दीप जरीवाला यांची ‘क्वांटम उपकरणांसाठीच्या’ (Quantum Devices) प्रतिष्ठित ‘UT-ORNL गव्हर्नर्स चेअर’वर निवड करण्यात आली आहे. जागतिक वैज्ञानिक नेतृत्वाच्या दिशेने हे एक मोठे पाऊल आहे. जरीवाला सध्या युनिव्हर्सिटी ऑफ पेनसिल्व्हेनिया येथे प्राध्यापक म्हणून कार्यरत आहेत. जानेवारी २०२७ मध्ये ते आपल्या या नवीन पदाचा कार्यभार स्वीकारतील आणि युनिव्हर्सिटी ऑफ टेनेसी नॉक्सव्हिल तसेच ओक रिज नॅशनल लॅबोरेटरी यांच्या संयुक्त विद्यमाने काम करतील.

मेटा प्लॅटफॉर्म्सने ‘Muse Spark’ (म्यूज स्पार्क) हे एक नवीन AI मॉडेल सादर केले आहे, जे कंपनीला जागतिक AI शर्यतीत आघाडीवर राहण्यास मदत करेल. या मॉडेलची घोषणा ९ एप्रिल २०२६ रोजी करण्यात आली; हे मॉडेल प्रगत AI प्रणाली विकसित करण्याच्या—ज्यामध्ये ‘सुपरइंटेलिजन्स’ (अति-बुद्धिमत्ता) साध्य करण्याच्या दीर्घकालीन उद्दिष्टांचाही समावेश आहे—कंपनीच्या व्यापक प्रयत्नांचाच एक भाग आहे. या अनावरणावरून हे स्पष्ट होते की, AI क्षेत्रात केलेल्या आपल्या मोठ्या गुंतवणुकीचे अपेक्षित परिणाम मिळत आहेत, हे सिद्ध करण्यासाठी मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्यांवर (Big Tech companies) दिवसेंदिवस अधिकच दबाव वाढत आहे.

Current Affairs 08 April 2026

संयुक्त अरब अमिरातीने जगाच्या डिजिटल पायाभूत सुविधांच्या क्षेत्रात, पहिले व्यावसायिक ‘अपर 6GHz’ (U6GHz) इंटरनेट नेटवर्क सुरू करून एक मोठी झेप घेतली आहे. या उपक्रमाची घोषणा ‘SAMENA कौन्सिल लीडर्स समिट 2026′ मध्ये करण्यात आली असून, यामुळे UAE हा जगातील पहिला ’10 Giga’ देश बनला आहे. पुढील पिढीच्या कनेक्टिव्हिटीच्या दृष्टीने हे एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. या प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीची जबाबदारी ‘Telecommunications and Digital Government Regulatory Authority’ (TDRA) कडे सोपवण्यात आली असून, ते जगभरातील प्रमुख दूरसंचार कंपन्यांच्या सहयोगाने यावर काम करत आहेत.

शास्त्रज्ञांनी अलीकडेच डेमोक्रॅटिक रिपब्लिक ऑफ काँगोमध्ये शेलियर माशाच्या एका आश्चर्यकारक वर्तनाची नोंद केली आहे. हा एक लहान गोड्या पाण्यातील मासा असून, तो १५ मीटर उंचीपर्यंतचे धबधबे चढू शकतो. या शोधातून हे दिसून येते की, जलचर प्रजाती प्रतिकूल परिस्थितीत किती जुळवून घेऊ शकतात आणि यामुळे पर्यावरणीय दृष्टिकोनातून काँगो खोरे किती अद्वितीय आहे याकडे लक्ष वेधले गेले आहे.

Intel ने संतोष विश्वनाथन यांची आशिया-पॅसिफिक आणि जपान (APJ) विभागासाठी उपाध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक म्हणून नियुक्ती केली आहे. जगातील सर्वात वेगाने वाढणाऱ्या आणि अत्यंत वैविध्यपूर्ण अशा तंत्रज्ञान बाजारपेठांपैकी एका बाजारपेठेत आपली उपस्थिती विस्तारण्याचा कंपनी प्रयत्न करत असताना, ही नियुक्ती नेतृत्वातील एक महत्त्वपूर्ण बदल ठरली आहे.

तामिळनाडूतील कल्पक्कम येथे भारतात बांधण्यात आलेल्या प्रोटोटाइप फास्ट ब्रीडर रिॲक्टरने (PFBR) अलीकडेच क्रिटिकॅलिटीची स्थिती गाठली आहे. भारताच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमासाठी हे एक मोठे पाऊल आहे.
जेव्हा एखादी अणुभट्टी क्रिटिकॅलिटीची स्थिती गाठते, तेव्हा याचा अर्थ असा होतो की अणुभट्टीचा गाभा (कोअर) अपेक्षेप्रमाणे काम करत आहे आणि वीज निर्मिती सुरू करू शकतो.

नासाच्या ‘आर्टेमिस II’ मोहिमेने अंतराळात मानवाद्वारे कापल्या गेलेल्या सर्वाधिक अंतराचा एक नवीन विक्रम प्रस्थापित केला आहे. या मोहिमेने 1970 मधील ‘अपोलो 13’ मोहिमेचा विक्रम मोडीत काढला आहे. या मोहिमेतील अंतराळवीरांनी पृथ्वीपासून 248,655 मैलांहून अधिक अंतर कापले, आणि त्यांनी गाठलेले कमाल अंतर सुमारे 252,756 मैल इतके होते.

ओडिशाची १८ वर्षीय तिरंदाज पायल नाग हिने, चारही अवयव नसतानाही आंतरराष्ट्रीय तिरंदाजी स्पर्धेत सुवर्णपदक जिंकणारी जगातील पहिली व्यक्ती बनून इतिहास घडवला आहे. ही जिद्द आणि दृढनिश्चयाची एक विलक्षण गाथा आहे. बँकॉक येथे पार पडलेल्या ‘वर्ल्ड पॅरा आर्चरी सिरीज फायनल’मधील तिचा हा विजय केवळ भारतीय पॅरा-क्रीडा क्षेत्रासाठीच नव्हे, तर जगभरातील क्रीडा इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा ठरला आहे.

8 एप्रिल 2026 रोजी, काँग्रेसच्या ज्येष्ठ नेत्या आणि माजी केंद्रीय मंत्री मोहसिना किदवाई यांचे वयाच्या 94 व्या वर्षी निधन झाले. वयोमानानुसार उद्भवणाऱ्या आरोग्यविषयक समस्यांमुळे नोएडा येथील एका रुग्णालयात त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. किदवाई हे भारतीय राजकारणातील एक सुप्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्व होते. त्या अनेक वर्षे ‘भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस’च्या सदस्या होत्या आणि त्यांनी पक्षात तसेच सरकारमध्ये महत्त्वपूर्ण संघटनात्मक व मंत्रिपदांची पदे भूषविली होती.

भारताने स्पेनमधील ग्रॅनाडा येथे सुरू असलेल्या ISSF विश्वचषक (रायफल आणि पिस्तूल) स्पर्धेच्या टप्प्याची सुरुवात, १० मीटर एअर पिस्तूलच्या मिश्र सांघिक प्रकारात ऐतिहासिक सुवर्णपदक जिंकून केली. युवा नेमबाज पलक आणि मुकेश नेलावल्ली यांनी ४८७.७ या जागतिक विक्रमी गुणांसह विजेतेपदाचा मान मिळवला. ही कामगिरी ‘ज्युनियर जागतिक विक्रम’ देखील ठरली असून, यावरून जागतिक स्तरावर या दोघांनी किती उत्कृष्ट खेळ केला, हे दिसून येते.

Current Affairs 07 April 2026

राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालयाने ‘नोंदणीकृत सेवा क्षेत्रातील उद्योगांचे पहिले वार्षिक सर्वेक्षण’ (ASISSE) सुरू केले आहे. भारताची सांख्यिकीय प्रणाली अधिक बळकट करण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. देशातील नोंदणीकृत सेवा क्षेत्राचा एक भक्कम आणि परिपूर्ण माहितीसंच (डेटाबेस) तयार करणे, हे या प्रकल्पाचे उद्दिष्ट आहे; जे रोजगार निर्मिती आणि अर्थव्यवस्थेला चालना देण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

युरोपियन युनियनच्या संसदेने अलीकडेच जलप्रदूषणासंदर्भात नवीन नियमांना मंजुरी दिली आहे, ज्यामुळे ‘पर- आणि पॉलीफ्लोरोअल्काइल सबस्टन्सेस’ (PFAS) या रसायनांवर लक्ष ठेवणे अधिक सुलभ झाले आहे. या कृतीवरून हे स्पष्ट होते की, जगभरातील लोक या रसायनांबद्दल अधिकाधिक चिंतीत होत आहेत; या रसायनांना अनेकदा ‘कायम टिकणारी रसायने’ (forever chemicals) असे संबोधले जाते, कारण ती पर्यावरणात दीर्घकाळापर्यंत टिकून राहतात आणि मानवी आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकतात.

व्हिएतनामच्या राष्ट्रीय सभेने (National Assembly) कम्युनिस्ट पक्षाचे सरचिटणीस ‘तो लाम’ यांची, देशाचे राष्ट्रपती म्हणून पाच वर्षांच्या कार्यकाळासाठी एकमताने निवड केली आहे. हा देशाच्या राजकारणातील एक मोठा बदल आहे. या बदलामुळे व्हिएतनाममधील दोन सर्वात शक्तिशाली पदे एकाच नेत्याच्या हाती एकवटली आहेत; जी देशाच्या ‘सामूहिक नेतृत्वा’च्या दीर्घकालीन परंपरेच्या विरोधात जाणारी बाब आहे. देशाच्या शासनपद्धतीमध्ये या घटनेमुळे एका नव्या पर्वाची सुरुवात झाली आहे.

तामिळनाडूतील कल्पक्कम येथे असलेला ‘प्रोटोटाइप फास्ट ब्रीडर रिॲक्टर’ (PFBR) ‘क्रिटिकॅलिटी’च्या (criticality) अवस्थेत पोहोचला आहे; भारताच्या नागरी अणुऊर्जा कार्यक्रमाच्या दृष्टीने हे एक मोठे पाऊल आहे. यामुळे अणुविखंडनाची (nuclear fission) अशी साखळी अभिक्रिया सुरू होते, जी त्यानंतर आपोआपच अखंडपणे चालू राहते. मोठ्या प्रमाणावर वीजनिर्मिती करण्यापूर्वीचे हे एक अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल आहे. या प्रगतीचा अर्थ असा की, भारताने आपल्या तीन-टप्प्यांच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमाचा दुसरा टप्पा गाठला आहे.

वृत्तांनुसार, एअर इंडियाचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) कॅम्पबेल विल्सन यांनी आपला करार संपण्यापूर्वीच पदाचा राजीनामा दिला आहे; त्यांचा हा करार जुलै २०२७ पर्यंत वैध असणार होता. एअर इंडियासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या अशा टप्प्यावर ही बातमी समोर आली आहे; टाटा समूहाने या विमान कंपनीची मालकी स्वीकारल्यापासून, ही कंपनी एका मोठ्या स्थित्यंतरातून मार्गक्रमण करत आहे. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, हा राजीनामा अलीकडेच सादर करण्यात आला असला, तरी याबाबत अद्याप कोणतीही अधिकृत पुष्टी किंवा स्पष्टीकरण देण्यात आलेले नाही.

गोवरचा प्रादुर्भाव झपाट्याने पसरत असल्यामुळे बांगलादेशने दहा लाखांहून अधिक मुलांसाठी आपत्कालीन लसीकरण मोहीम सुरू केली आहे. रुग्णांच्या वाढत्या संख्येमुळे सार्वजनिक आरोग्याच्या दृष्टीने चिंता वाढली आहे, ज्यामुळे या रोगाचा प्रसार रोखण्यासाठी आणि विशेषतः असुरक्षित गटांमध्ये गंभीर गुंतागुंत टाळण्यासाठी तातडीने लसीकरण मोहीम राबवली जात आहे.

अलीकडेच आलेल्या पूर आणि भूकंपामुळे निर्माण झालेल्या भीषण परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी, भारताने अफगाणिस्तानला ‘मानवतावादी मदत आणि आपत्ती निवारण’ (HADR) साहित्य पाठवले आहे. या प्रदेशातील भू-राजकीय परिस्थिती अद्यापही गुंतागुंतीची असली, तरीही मानवतावादी संकटांच्या काळात अफगाण जनतेला मदत करण्याच्या भारताच्या या निर्णयावरून, भारत आपल्या या कटिबद्धतेवर आजही ठाम असल्याचे दिसून येते.

मार्च 2026 मध्ये FAO अन्न किंमत निर्देशांक वाढला; याचे मुख्य कारण म्हणजे मध्यपूर्वेतील वाढत्या भू-राजकीय तणावामुळे ऊर्जेच्या किमतींमध्ये झालेली वाढ. ही वाढ दर्शवते की, जागतिक अन्न किमती या युद्धे आणि इंधनाच्या किमतींमधील बदल यांसारख्या बाह्य धक्क्यांप्रती अत्यंत संवेदनशील असतात; कारण या घटकांचा उत्पादन, वाहतूक आणि पुरवठा साखळ्यांवर थेट परिणाम होत असतो.